بازآفرینی فضاهای رهاشده شهری با رویکرد معماری ایرانی ـ اسلامی

بهروز عطائی¹ مهدی درویشوندپاک² سارا دشتگرد³

1) دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد هشتگرد، ایران(نویسنده مسئول) -
2) دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، ایران -
3) عضو هیات علمی، گروه معماری، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد هشتگرد، ایران -

کد IOI مقاله : AAAA-ABZEBC
محل انتشار : دومین کنفرانس بین المللی مهندسی عمران، معماری، توسعه و بازآفرینی زیرساخت های شهری(icduconf.com)
چکیده :
    فضاهای رهاشده شهری به‌عنوان یکی از چالش‌های اساسی کلان‌شهرها، نقش مهمی در ایجاد بی‌هویتی، کاهش امنیت، افت کیفیت زندگی و تضعیف ساختار اجتماعی شهرها دارند. شهر کرج نیز به‌واسطه رشد سریع جمعیت و توسعه نامتوازن، با تعداد قابل توجهی از این فضاها مواجه است. هدف این پژوهش، ارائه الگویی کاربردی برای بازآفرینی فضاهای رهاشده شهری کرج بر پایه اصول معماری ایرانی ـ اسلامی و طراحی انسان‌محوراست؛ الگویی که بتواند به بهبود کیفیت محیطی، تقویت هویت شهر و افزایش فعالیت اجتماعی منجر شود. در این پژوهش از روش‌های تحلیل اسنادی، مشاهده میدانی، تحلیل کالبدی ـ اجتماعی و نمونه‌پژوهی (Case Study استفاده شده است. ابتدا وضعیت موجود فضاهای رهاشده در مناطق مختلف کرج بررسی و سپس معیارهای مؤثر در بازآفرینی همچون خوانایی، پیوستگی، امنیت، حضورپذیری، تعامل اجتماعی، زیبایی‌شناسی و ظرفیت اقتصادی مورد تحلیل قرار گرفت. در ادامه، با بهره‌گیری از اصول معماری ایرانی ـ اسلامی شامل توجه به فضاهای نیمه‌باز، سلسله‌مراتب، ریتم و هندسه، نور و سایه، و مصالح بومی، چارچوب نظری و عملی بازآفرینی تدوین شد. به‌منظور آزمون الگو، منطقه گلشهربه‌عنوان نمونه پایلوت انتخاب و دیاگرام مفهومی و طرح شماتیک بازآفرینی آن تهیه شد. نتایج نشان می‌دهد که به‌کارگیری اصول معماری ایرانی در کنار طراحی انسان‌محور، می‌تواند منجر به افزایش حضور شهروندان، ارتقای امنیت، توسعه فعالیت‌های فرهنگی ـ اقتصادی، تقویت حس تعلق و هویت محله گردد. در پایان، الگوی پیشنهادی به‌عنوان مدلی قابل گسترش برای سایر محلات کرج و کلان‌شهرهای مشابه ارائه شده است.

کلمات کلیدی : بازآفرینی شهری فضاهای رهاشده معماری ایرانی ـ اسلامی طراحی انسان‌محور هویت شهری پایلوت