تحلیل مبانی نظری برنامۀ ‌درسی ملی ایران و ارائۀ الگو

تحلیل مبانی نظری برنامۀ ‌درسی ملی ایران و ارائۀ الگو

مهوش توفان1 زهرا بهره ور2 سعید بخشی زاده3 محمدرضا خورند4

1) دکترای علوم تربیتی، گرایش برنامه‌ریزی درسی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران
2) دکترای مدیریت آموزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران:
3) دکترای مدیریت آموزشی و مدرس دانشگاه جامع علمی کاربردی، تهران، ایران
4) کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، رودهن، ایران

کد IOI مقاله : AABF-AAKFKZ
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com/3rd)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف «تحلیل مبانی نظری برنامۀ ‌درسی ملی ایران و ارائۀ الگو» انجام شد. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ کیفی بود. جامعه پژوهش شامل سه بخش؛ ۱) محتوای کامل سند برنامۀ‌ درسی ملی مصوب سال ۱۳۹۱؛ ۲) اسناد مکتوب شامل متون نظری معتبر در حوزه برنامه درسی و نقدهای منتشرشده نسبت به سند؛ و ۳) متخصصان و صاحب‌نظران حوزه برنامه‌ریزی درسی و میدیران آموزش و پرورش استان تهران در سال 1404-1403، بودند. در جامعه اول، کل سند به عنوان نمونه انتخاب شد. در جامعه دوم، سه کتاب دانشگاهی معتبر و ۹ نقد تخصصی با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. در جامعه سوم، از میان ۱۵ متخصص شناسایی‌شده بر اساس دو ملاک تسلط نظری بر برنامه درسی و آشنایی با سند، ۵ نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس به‌عنوان نمونه نهایی برگزیده شدند و از بین مدیران 25 نفر با روش نمونه¬گیری هدفمن انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که سند برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران بر منظومه‌ای چندلایه از مبانی نظری شامل مبانی فلسفی (هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، انسان‌شناسی) دینی و اسلامی، روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی استوار است. این مبانی با اتکا به منابعی چون قرآن، نهج‌البلاغه، احادیث، آثار اندیشمندان اسلامی (مطهری، طباطبایی، جعفری، مصباح و...) و همچنین قانون اساسی، در هم‌تنیدگی با یکدیگر تلاش دارند پاسخ بومی، اسلامی و عقلانی به چالش‌های تعلیم و تربیت مدرن ارائه دهند. رویکرد سند در نهایت معطوف به تحقق «حیات طیبه» به عنوان غایت تربیت اسلامی است و ساحت‌های شش‌گانه تربیتی در آن طراحی شده‌اند تا ابعاد مختلف وجودی انسان را پرورش دهند در نهایت مشخص شد که الگوی پیشنهادی برای اصلاح سند برنامه درسی ملی باید سه سطح فلسفی، طراحی و اجرایی را پوشش دهد. در سطح فلسفی، نظریه فطرت‌محور با رویکردی تلفیقی از قابلیت‌مداری، شناخت‌گرایی و انسان‌گرایی پیشنهاد می‌شود. در سطح طراحی، انسجام عناصر برنامه‌درسی (اهداف، محتوا، روش، ارزشیابی) با استانداردهای روشن و زبانی عملیاتی مورد تأکید است. در سطح اجرا، مشارکت فعال معلمان، بومی‌سازی و آموزش مجریان از راهبردهای کلیدی اصلاح محسوب می‌شود. یافته‌ها بر ضرورت بازنگری ساختاری و کاربردی سند با تمرکز بر کارآمدی و انطباق با مبانی بومی تأکید دارند. می¬توان نتیجه‌گیری کرد که علی‌رغم اتکای سند برنامه درسی ملی به مبانی نظری غنی و اسلامی، کاستی‌های روش‌شناختی و عدم انسجام در بهره‌گیری از این مبانی، کارآمدی آن را در هدایت منسجم نظام تعلیم و تربیت تضعیف کرده است. برای تحقق اهداف سند، بازنگری انتقادی و تقویت هماهنگی میان مبانی نظری و اجزای اجرایی ضروری است.

کلمات کلیدی : ¬ها سند برنامه‌ درسی ملی مبانی نظری تربیت تحلیل محتوای کیفی نظریه‌های برنامه‌ریزی درسی الگوی اصلاحی برنامه درسی