بررسی تأثیر نهضت متابولیسم در شهرسازی معاصر ایران (نمونۀ پژوهشی: شهرک شوشتر نو)

پارسا ورقایی¹ سید محمدرضا خطیبی²

1) دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2) دانشیار، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

کد IOI مقاله : AACA-ABACEF
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
    نهضت متابولیسم به عنوان یکی از جریان‌های اثرگذار معماری و شهرسازی قرن بیستم، شهر را موجودی زنده و پویا می‌بیند که قابلیت رشد تدریجی، بازتولید و تطبیق با شرایط محیطی را دارد. این رویکرد که در جریان بازسازی ژاپن پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت با تأکید بر اصولی مانند مدولاریتی، ساختارهای مادر و واحدهای فرعی و آینده‌نگری، پاسخ نظری و عملی به بحران‌های شهری ناشی از رشد سریع جمعیت، کمبود زمین و تغییرات زیست‌محیطی ارائه کرده است. در ایران، شهرک شوشتر نو به واسطۀ رویکرد انسان‌محور، توجه به زمینه و بهره‌گیری از الگوهای بومی، از شاخص‌ترین نمونه‌های شهرسازی معاصر محسوب می‌شود. با این حال، بررسی تطبیقی آن با نظریه‌های مدرن، به ویژه نهضت متابولیسم کمتر به صورت نظام‌مند انجام شده است. پژوهش حاضر با روش کیفی ـ تحلیلی و مطالعۀ موردی، داده‌ها را از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل اسناد و نقشه‌ها و بازخوانی طرح‌های شهری گردآوری کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه شوشتر نو به طور مستقیم بر مبانی نظری متابولیسم استوار نشده، برخی مؤلفه‌ها مانند رشد تدریجی، ساختار باز، مقیاس انسانی و انعطاف‌پذیری فضایی به صورت ضمنی و بومی‌شده در طراحی آن قابل شناسایی هستند. در مقابل، اصولی مانند مدولاریتی صریح، ابرساختارها و قابلیت تعویض کالبدی واحدها محدود یا تحقق نیافته باقی مانده‌اند. این پژوهش بر اهمیت بازخوانی انتقادی نظریه‌های شهرسازی مدرن در بسترهای بومی و استفادۀ آگاهانه از ظرفیت‌های آن‌ها برای ارتقای کیفیت شهرهای معاصر ایران تأکید دارد.

کلمات کلیدی : نهضت متابولیسم متابولیسم شهری شهرسازی معماری شوشتر نو