تأثیر اسلام بر معماری ایران: تحول در ساختار، کارکرد و زیبایی شناسی
تأثیر اسلام بر معماری ایران: تحول در ساختار، کارکرد و زیبایی شناسی
امین رستگار دولت آباد1 زهرا فرهنگ دوست2
1) کارشناس ارشد مهندسی معماری
2) دانشجوی کارشناسی ارشد رشته تاریخ گرایش تاریخ اسلام
کد IOI مقاله
:
AACA-ABAGHZ
محل انتشار :
دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
معماری ایرانِ پیش از اسلام، به ویژه در دوران ساسانی، بستری غنی از تکنیکهای سازه ای و سازماندهی فضایی فراهم کرده بود که زیربنای معماری اسلامی در سرزمین ایران شد. پس از ورود اسلام به ایران، تحولاتی در معماری ایرانی پدید آمد که این تغییرات، نه گسستی کامل از گذشته، بلکه؛ همسو با آن و در عینِ پویایی، بخش جدیدی از هویت ایرانی–اسلامی را آفرید. تحولات فضایی و کارکردی، سازه و فناوری و همچنین تحولات زیبایی شناسی و تزئینات از جمله تحولات مثبتی بودند که پس از ورود اسلام به ایران ایجاد شد. تحولات فضایی و کارکردی که منجر به بازتعریف فضاها و سازماندهی اجتماعی شد و تیپولوژی های نوینی مانند مسجد چهار ایوانی با کارکردهای عبادی، آموزشی و اجتماعی را پدید آورد و به مساجد جامع در مرکز شهر نیز نقشی کلیدی بخشید. از منظر سازه و فناوری، با تداوم و تکامل سنتهای پیش از اسلام، گنبد دو پوسته، استفاده از طاق و گوشواره و هویت آجرکاری به اوج و مقرنس و کاشیکاری به کمال رسیدند. همچنین در حوزه زیبایی شناسی و تزئینات نیز محدودیتهای تصویری با ظهور خط، هندسه و اسلیمی برطرف شد تا معانی دینی بهوسیله نور، رنگ و آینه کاری به عنوان عناصر تجربه سازِ فضا منتقل شوند. معهذا؛ نتیجه این فرآیندها، معماری ایرانی–اسلامی را به میراثی با ارتباطِ عمیق با زمینه های ساسانی از طریق ایوان ها و گنبدها تبدیل کرد و هم زمان بازتاب صدای نیایش اسلامی را در تزئینات کاشی کاری و فضاهای حیاط مرکزی نمایان ساخت. لذا؛ این ترکیب، هویتی منحصر به فرد برای معماری ایران در جهان اسلام پدید آورد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که معماری ایرانِ پس از اسلام صرفاً تقلیدی از الگوهای اسلامی اولیه نیست، بلکه؛ واکنشی خلاقانه به شرایط فرهنگی و دینی جدید است.
کلمات کلیدی : معماری ایران معماری اسلامی مساجد چهارایوانی تزئینات هندسی محرمیت طاق و گنبد