از معماری ایستا تا هوشمند:‏ تدوین مدل مفهومی معماری فرودگاه تاب‌آور مبتنی بر دوقلوی دیجیتال

از معماری ایستا تا هوشمند:‏ تدوین مدل مفهومی معماری فرودگاه تاب‌آور مبتنی بر دوقلوی دیجیتال

فرزانه شرف بافی1 سید محمد اعتماد اعجازی2

1) کانستوگا کالج، آنتاریو، کانادا‏
2) گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاداسلامی ،ایران‎ ‎

کد IOI مقاله : AACA-ABAKEE
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
    ‏ فرودگاه‌ها به عنوان زیرساخت‌های حیاتی حمل‌ونقل، با چالش‌های فزاینده‌ای نظیر رشد تقاضای مسافری (که بر اساس گزارش‎ ‎IATA ‎‏۲۰۲۵، تا ۵.۲ میلیارد نفر در ۲۰۲۶ می‌رسد)، بحران‌های طبیعی مانند سیل و طوفان، حملات سایبری و اختلالات عملیاتی ‏انسان ساز روبرو هستند که معماری سنتی ایستا را ناکارآمد نشان می دهد و تاب‌آوری چندبعدی را تضعیف می‌کند. مسئله پژوهش ‏حاضر این است که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از فناوری دوقلوی دیجیتال، مدلی مفهومی برای معماری فرودگاه تاب‌آور تدوین کرد ‏که تاب‌آوری پیش‌کنشی، واکنشی اضطراری و بازتوانی را در لایه‌های کالبدی، سایبری و عملیاتی تقویت نماید؟ اهداف پژوهش شامل ‏شناسایی خلأهای موجود در ادبیات پژوهشی موجود مانند فقدان مدل یکپارچه مفهومی، استخراج مؤلفه‌های کلیدی تاب‌آوری و ‏دوقلوی دیجیتال در معماری فرودگاه ، و پیشنهاد چارچوبی برای ارتقای ایمنی و کارایی فرودگاه‌ها است. روش تحقیق آمیخته ‏اکتشافی متوالی است که در فاز کیفی، از تحلیل محتوای کیفی منابع کتابخانه‌ای (گزارش‌ها، مقالات علمی و کتاب‌های تخصصی) و ‏میدانی( با توجه به تجربه اجرایی قابل توجه نویسنده اول) برای سنتز نظری مؤلفه‌های علمی و روابط استفاده شده است. نتایج ‏نشان‌دهنده مدل مفهومی با سه لایه کالبدی (معماری انعطاف‌پذیر برای ترمینال‌ها، باند و تأسیسات)، دیجیتال (دوقلوی پویا با ‏مدل‌سازی واقعی‌زمان، شبیه‌سازی بحران و پیش‌بینی اختلالات) و مدیریتی (تصمیم‌گیری تاب‌آور برای پیش‌بینی، واکنش و بازیابی) ‏است که هم‌افزایی آن‌ها فرودگاه را به سامانه‌ای یادگیری‌محور تبدیل کرده، اختلالات زنجیره‌ای را کاهش می‌دهد و ظرفیت عملیاتی ‏را افزایش می‌بخشد. نتیجه‌گیری پژوهش بر نظریه هم‌افزایی سه‌لایه‌ای تأکید دارد که تاب‌آوری را نه به عنوان ویژگی الحاقی، بلکه ذاتی ‏سیستم فرودگاهی می‌بیند و پیشنهاد مهم آن، اجرای پروژه‌های پایلوت کوچک‌مقیاس در فرودگاه‌های ایرانی مانند مهرآباد برای ‏آزمون عملی مدل و آموزش میان‌رشته‌ای نیروی انسانی است تا پیاده‌سازی سراسری تسهیل شود‎.‎

کلمات کلیدی : مدل مفهومی معماری فرودگاه تاب‌آوری دوقلوی دیجیتال