پدیدارشناسی مادیت خاک: تبیین الگوی چهارگانهٔ ظهورِ تنانه در معماری خاکی یزد»

پدیدارشناسی مادیت خاک: تبیین الگوی چهارگانهٔ ظهورِ تنانه در معماری خاکی یزد»

سید علیرضا عجایبی1 شوکا خوشبخت بهرمانی2

1) دانشجوی دکتری رشته معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
2) استاد دانشگاه و هیات علمی دانشگاه آزاد تهران مرکز

کد IOI مقاله : AACA-ABBAZE
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
    با وجود مطالعات گسترده پیرامون معماری خاکی از منظر پایداری، ایستایی و اقلیم، ابعاد پدیدارشناختی و کیفیت‌های «زیسته»ی این ماده همچنان در سایهٔ تحلیل‌های فنی و کمی‌نگر باقی مانده است. پژوهش حاضر با عبور از نگاه کارکردگرایانه، بر این پرسش تمرکز دارد که مادهٔ خاکی فارغ از فرم هندسی معماری، چگونه به مثابه یک «میدان نیرو»، تجربهٔ تنانه (Embodied Experience) را در چهار ساحت لمس، بو، دما و نور سازماندهی می‌کند. رویکرد پژوهش، «پدیدارشناسی هودولوژیک» (مسیر-محور) با تکیه بر تجربهٔ اول‌شخص و کاربست روش «کاهش پدیدارشناختی» (Epoché) برای تعلیق پیش‌فرض‌های نوستالژیک در بستر بافت تاریخی یزد است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مادیت خاک از طریق چهار مکانیسمِ «تماس بارگذار»، «بوی رسوبی»، «دمای دوگانه» و «نور ضخیم»، ادراک زمان و فضا را تغییر داده و کیفیت حضور را تعمیق می‌بخشد. نتایج حاکی از آن است که در معماری خاکی، ماده تنها مصالح ساخت نیست، بلکه عاملی فعال در «کند کردن زمان ادراکی» و ایجاد حس مکان است. این پژوهش چارچوبی نظری برای عبور از بصری‌گرایی در طراحی معماری و بازخوانی ظرفیت‌های حسی مصالح بومی ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : پدیدارشناسی معماری مادیت خاک ادراک چندحسی اتمسفر فضا یزد