بررسی چگونگی تأثیر منظر صوتی بر فرآیند مکان‌سازی

زهرا سید محمدپور کوه کشت¹ محدثه غلامی²

1) کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران
2) کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران

کد IOI مقاله : AACA-ABBKHG
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
    شناخت و ادراک انسان از فضاهای شهری را می‌توان حاصل برهم‌کنش مجموعه‌ای از محرک‌های حسی دانست؛ در این میان، حس شنیداری و اصوات، نقش مؤثری در شکل‌گیری و شکل‌دهی به تجربه حضور افراد در فضاهای شهری ایفا می‌کنند. منظر صوتی، از طریق انتقال احساسات، تداعی خاطرات و ایجاد معانی ضمنی، در تمییز فضاهای شهری از یک‌دیگر و تبدیل آن‌ها به مکان‌هایی معنادار شده، نقش‌آفرینی می‌کند. به عبارتی، اصوات هماهنگ و سازگار با زمینه، می‌تواند به ارتقای حس دلبستگی به مکان و هویت مکانی منجر شود؛ در حالی‌که آلودگی صوتی و ناهماهنگی اصوات شنیده شده در یک مکان، می‌تواند موجب تضعیف حس مکان و کاهش کیفیت تجربه حضور افراد در فضاهای شهری شود. این پژوهش با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و مرور ادبیات نظری مرتبط با منظر صوتی، مکان‌سازی و ابعاد مختلف آن انجام شده است. در ادامه، چارچوب مفهومی پژوهش با تکیه بر مدل پاسخ‌دهندگی بنتلی در فرآیند مکان‌سازی و مولفه‌های متناظر با آن در منظر صوتی فضاهای شهری تدوین شده است. طبق این چارچوب مفهومی، مؤلفه‌های مکان‌سازی شامل نفوذپذیری، تنوع، خوانایی، انعطاف‌پذیری، غنای حسی، مقیاس انسانی و شخصی‌سازی، نه به عنوان ویژگی‌های صرفاً کالبدی، بلکه به عنوان کیفیت‌های ادراکی و وابسته به تجربه زیسته افراد در فضاهای شهری در نظر گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد منظر صوتی از طریق ساز و کارهای ادراکیِ منطبق بر حس شنیداری، می‌تواند به صورت پیوسته بر ادراک افراد و معنادار شدن فضاهای شهری اثرگذار باشد و از این طریق، به شکل‌گیری تجربه‌های متفاوت و تمایز مکان‌ها از یک‌دیگر منجر شود. بر این اساس، چارچوب ارائه شده، روابط میان منظر صوتی و فرآیند مکان‌سازی را به عنوان فرآیندی تدریجی و تجربه‌محور فراهم آورده و می‌تواند به منظور تحلیل و ارزیابی کیفیت‌های شنیداریِ فضاهای شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی : منظر صوتی ادراک شنیداری مکان‌سازی حس مکان