شفافسازی تفاوت مفهوم منظر حیاط و بام در تعامل با منظر طبیعی، از دیدگاه پدیدارشناسی هرمنوتیکی (نمونه موردی: خانه های سنتی شهر یزد)

فرزانه السادات دهقان¹

1) پژوهشگر دکتری، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

کد IOI مقاله : AACC-AAGFKH
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com/3rd)
چکیده :
    یکی از روش¬های مؤثر ارتقای کیفیت محیط، حضور و تعامل با فضاهای بازی چون حیاط و بام در خانه¬ها است. فهم تفاوت ساختار و مفاهیم حیاط و بام به عنوان دو فضای باز مؤثر در ارتقای کیفیت محیط زندگی افراد، به لحاظ نحوۀ تعاملشان با منظر طبیعی از چالش¬های موجود است. ارتقای کیفیت محیط زندگی افراد موجب ارتقای آرامش روانی و احساس رضایت افراد از محیط زندگی¬شان خواهد شد. ضعف شناخت مفاهیم و ساختار اصلی پدیده¬های بام و حیاط، معماران را در منجلاب بحران گمشدگی هویت و طراحی هدفمند این فضاهای باز کیفیت¬بخش گرفتار خواهد کرد. پیامدهای این گمشدگی¬ها درک ضعف کیفی در برخی از فضاهای باز خانه¬های معاصر، تقلید¬های ساده-انگارانه و سطحی از سلیقه¬های بی¬هویت است. بنظر می¬آید گاهی این تقلیدهای سطحی در پی جبران یک خلاء کیفی گمشده، و کسب احساس رضایت بیشتر از محیط زندگی، در فضا¬های باز خانه¬های امروزی¬اند. این مقاله سعی دارد تفاوت و شباهت پدیده¬هایی بنام حیاط و بام را در تعامل با منظر طبیعی و عناصر آن، به منظور فهم این دو پدیده، پدیدارشناسی و شفاف¬سازی کند. هدف کیفیت¬بخشی به محیط زندگی در خانه¬های معاصر، با فهم تفاوت معنای وجودی بام و حیاط در تعامل با منظر طبیعی و عناصر آن، در پیوند با هویت گذشته است. روش تحقیق این پژوهش از نوع کیفی به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و پدیدارشناسی هرمنوتیک بر نمونه¬موردی خانه است. محتواهای متن به شیوۀ استقرا و قیاسی تحلیل شده است. نمونه موردی انتخاب شده خانه¬های بافت سنتی شهر یزد در منطقۀ تاریخی فهادان است. روش جمع¬آوری اطلاعات آن میدانی و اسنادی بوده است. نتایج نشان داد تفاوت اصلی منظر حیاط و بام در تعامل با منظر طبیعی و عناصر آن، در منطبق کردن حیاط در تعامل با منظر طبیعی متناسب با آرمان¬ها و نیازهای ذهنی و بازنمایی حقیقت ارزش¬ها و فرهنگ¬هاست. اما منظر بام بازنمایی واقعیتی حقیقی از منظر طبیعی است. فاصلۀ کانونی ارتباط سوبژه و ابژه (منظر طبیعی)، واگرا یا همگرا بودن تعامل با منظر طبیعی، خصوصی و نیمه¬خصوصی بودن فضا، گستره یا خرد بودن منظر طبیعی، بسیط یا تکه¬تکه بودن عناصر منظرساز، تفاوت حس لامسه و بویایی مکان، از تفاوت¬هایی¬ست که در ادراک محیط و برانگیختگی احساسات و هیجانات مختلف تأثیرگذار است. از شباهت¬های اصلی منظر حیاط و بام، اینست که معماری در خدمت تجلی هرچه بیشتر طبیعت و پیونددهندۀ انسان با آن به واسطۀ این مکان¬هاست. این مکان¬ها به واسطۀ پیوند حداکثری با طبیعت و اجازۀ حداقلی به ورود اختشاشات محرک حس از سوی هیاهوی شهر، زنده¬ترین، پویاترین و نوشونده¬ترین مکان¬های خانه ¬هستند. تعامل با این مکان¬ها، ترمیم¬کننده و ارتقادهندۀ حس آرامش، قوای مغزی و ادراکی است؛ که می¬توان این مناظر را پالایشگاه روحی و روانی خانه¬ها دانست.

کلمات کلیدی : منظر حیاط منظر بام تعامل با منظر طبیعی تفاوت مفاهیم وجودی هرمنوتیک