سکه و اسکناس دوره قاجار

محمدرضا غفاری نمین1

1) مدرس گروه گرافیک و معماری واحدهای مختلف دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AACH-AAHBAK
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    در زمان فتحعلیشاه برای اولین بار پس از ۱۴۰۰سال منع مذهبی که از دوره عبدالملک بن مروان خلیفه پنجم اموی در بکار گیری تصاویر حاکم شده بود کنار گذاسته شده و تصویر انسان بعنوان پادشاه با تاج کیانی سوار بر اسب و نیزه بدست و یا نشسته بر روی تخت پادشاهی برسم ایران باستان مجدد بر روی سکه¬ها نقش می¬بندد. سکه‌های دوره قاجار بخصوص از اوخر دوره فتحعلی‌شاه به بعد آغازگر تحولات سکه در تمام اعصار بعد از اسلام ایران است که نشان از دگرگونی‌های فکری و اجتماعی دوره قاجاریه دارد. این دگرگونی¬ها از نظر هنری شامل استفاده از متن بخصوص متن فارسی بجای عربی، نقوش انسانی و حیوانی از جمله پرتره و نماد شیر و خورشید که از نماد های مشترک دوران باستان ایران، تورکان گورکانی، ایلخانی و سلجوقی آناتولی است و در دوره های قبل منجمله صفویه هم استفاده شده و نقوش گیاهی شامل برگ زیتون و برگ بلوط می¬باشد. از نظر فنی هم می¬توان به آشنایی و استفاده از قالب ریزی و ضرب ماشینی برای ساخت سکه¬های همسان و چاپ و استفاده از اسکناس کاغذی استاندارد اشاره کرد. هرچند ضرب و چاپ اسکناس های اولیه خارج از ایران بوده و تاثیر نقوش غربی را می¬توان درآنها مشاهده کرد اما با گذشت زمان و آموزش، بومی سازی این صنعت و هنر سرلوحه کار قرار گرفت. تولید سکه و اسکناس¬های استاندارد و با تیراژ بالا زمینه را برای تاسیس اولین بانک¬ها و گسترش شعبات آن در شهرستان¬ها و ایجاد شبکه بانکی برای نگهداری، وام¬دهی و سرمایه گذاری پول فراهم کرد. گسترش چنین شبکه مالی لزوم شناخت و استفاده از علم حسابداری و مدیریت نوین مالی را در امور اقتصادی کشورضرورت بخشید. کلیه این امور تاثیر مستقیم بر شفاف سازی وضعیت مالی واقتصاد¬ی کشور و در نتیجه تسهیل و تقویت ارتباطش با اقتصاد جهانی را هموار ساخت.

کلمات کلیدی : اسکناس دوره قاجار رنسانس هنر ایران سکه قاجاری سکه چکشی سکه ماشینی