شناخت و بررسی مفهومی_کارکردی نقش مایه های تزئینی معماری کاخ شمس العماره در تهران

شناخت و بررسی مفهومی_کارکردی نقش مایه های تزئینی معماری کاخ شمس العماره در تهران

وجیهه هوشیارفر1 حنانه خوشروی غیاثی2

1) دانش آموخته دکترای شهرسازی،گروه شهرسازی، واحد تهران مرکز، دانشگاه ازاد اسلامي، تهران، ايران
2) دانشجو کارشناسی، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامي، مشهد، ايران

کد IOI مقاله : AACH-ABBBCA
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    کاخ شمس‌العماره، نماد بارز نوگرایی معماری ایران در دوره‌ی قاجار، از مهم‌ترین بناهای مجموعه جهانی کاخ گلستان به شمار می‌رود و به‌مثابه پلی میان سنت کهن ایرانی و جلوه‌های وارداتی هنر غرب تلقی می‌شود. پژوهش حاضر با هدف شناخت، تحلیل و طبقه‌بندی تزیینات معماری این عمارت تاریخی، به پرسش اصلی می‌پردازد که: تزیینات شمس‌العماره چگونه بازتابی از گذار زیبایی‌شناختی و فرهنگی ایران از سنت به مدرنیته هستند؟ روش تحقیق به شیوه‌ی توصیفی–تحلیلی و تاریخی–استنادی انجام گرفته و داده‌ها از ترکیب مطالعات اسنادی، منابع مکتوب و مشاهدات میدانی نگارنده از طبقه‌ی همکف و فضاهای اصلی بنا گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که گچ‌بری، آینه‌کاری، کاشی‌کاری، ارسی‌بندی و حجاری در شمس‌العماره نه‌تنها جنبه‌ی تزئینی، بلکه کارکردی مفهومی و نمادین دارند. در گچ‌بری‌ها و آینه‌کاری‌ها، ترکیب هندسه، گیاهان و نقوش ختایی، حرکت و پویایی هستی را بازنمایی می‌کند؛ در کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ، تاثیر رئالیسم اروپایی و مناظر طبیعی به چشم می‌خورد و در تزئینات ارسی، هنر شیشه‌های رنگی با فن قواره‌بری به هماهنگی نور، سایه و محرمیت انجامیده است. همچنین، نقوش انسانی و جانوری با الهام از اسطوره و طبیعت، مفاهیم قدرت، حیات و جاودانگی را بازتاب داده‌اند. برآیند تحلیل‌ها نشان می‌دهد که کاخ شمس‌العماره به‌عنوان یک «سند بصری متراکم»، نمادی از تلفیق تکنیک‌های اصیل ایرانی با زیبایی‌شناسی غربی است که به اوج بلوغ تزئینی در عصر قاجار دست یافته است. این بنا را می‌توان موزه‌ای زنده از هنر تزئینی ایران دانست که در آن، هر نقش، رنگ و ماده، حامل معنا، هویت و اندیشه‌ای تاریخی است.

کلمات کلیدی : شمس‌العماره معماری قاجار نقش‌مایه‌های تزئینی آینه‌کاری گچ‌بری کاشی‌کاری نمادشناسی