مدیریت محیط زیست شهری و نقش آن در ارتقای تاب آوری اکولوژیک شهرها در برابر تقیرات اقلیمی (مطالعه موردی کلانشهر تهران)

طیبه رحمانپور دابوئی¹

1) 1 . فارغ التحصیل مقطع کارشناسی ، رشته حسابداری ، دانشگاه علامه محدث نوری ،.واحد شهرستان نور

کد IOI مقاله : AACH-ABCZBA
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    در دهه‌های اخیر، تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی کلانشهرها تبدیل شده است. افزایش دمای شهری، تشدید پدیده جزیره حرارتی، سیلاب‌های ناگهانی، خشکسالی‌های مکرر و افت کیفیت هوا، کارکردهای اکولوژیک شهرها را مختل کرده و پایداری اجتماعی–زیست‌محیطی آن‌ها را تهدید می‌کند. در این میان، کلانشهر تهران به دلیل تراکم بالای جمعیت و ساخت‌وساز، گسترش سطوح نفوذناپذیر و محدودیت منابع طبیعی، از آسیب‌پذیری بالایی در برابر مخاطرات اقلیمی برخوردار است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مدیریت محیط‌زیست شهری در ارتقای تاب‌آوری اکولوژیک شهرها در برابر تغییرات اقلیمی و شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش آسیب‌پذیری اقلیمی در تهران انجام شد. روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی بود و با رویکرد پیمایشی، آماری و مکانی اجرا شد. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی (گزارش‌های محیط‌زیستی، طرح‌های شهری، آمار کیفیت هوا و فضای سبز) و پیمایش خبرگان گردآوری گردید. شاخص‌های مدیریت محیط‌زیست شهری شامل سرانه و پیوستگی فضای سبز، کیفیت هوا، مدیریت آب‌های سطحی، مدیریت پسماند و میزان نفوذپذیری سطوح به‌عنوان متغیرهای مستقل و شاخص ترکیبی تاب‌آوری اکولوژیک به‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شد. وزن‌دهی شاخص‌ها با روش AHP انجام و رابطه متغیرها با آزمون‌های همبستگی و رگرسیون بررسی شد. همچنین با بهره‌گیری از GIS، نقشه پهنه‌بندی تاب‌آوری اکولوژیک مناطق تهران تهیه گردید. یافته‌ها نشان داد که توزیع شاخص‌های محیط‌زیستی در تهران ناهمگن بوده و مناطق دارای پوشش گیاهی بیشتر، تراکم ساختمانی کمتر و سطوح نفوذپذیر بالاتر، از تاب‌آوری اکولوژیک بیشتری برخوردارند. نتایج آماری وجود رابطه مثبت و معنادار بین کیفیت مدیریت محیط‌زیست شهری و سطح تاب‌آوری اکولوژیک را تأیید کرد؛ به‌گونه‌ای که توسعه و پیوستگی زیرساخت‌های سبز، کارایی مدیریت رواناب و افزایش نفوذپذیری اراضی بیشترین سهم را در تبیین تغییرات تاب‌آوری داشتند. تحلیل مکانی نیز تمرکز پهنه‌های با تاب‌آوری پایین را عمدتاً در بخش‌های مرکزی و جنوبی شهر نشان داد. بر این اساس، نتیجه‌گیری می‌شود که ارتقای تاب‌آوری اکولوژیک تهران مستلزم گذار به مدیریت یکپارچه محیط‌زیست شهری و تقویت رویکردهای مبتنی بر طبیعت است. مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه شبکه پیوسته زیرساخت سبز، افزایش سطوح نفوذپذیر، استقرار مدیریت یکپارچه آب شهری، کاهش انتشار آلاینده‌ها و کاهش نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات اکوسیستمی است؛ اقداماتی که می‌توانند ظرفیت سازگاری شهر را در برابر تنش‌های اقلیمی به‌طور معناداری افزایش دهند

کلمات کلیدی : مدیریت محیط‌زیست شهری تاب‌آوری اکولوژیک تغییرات اقلیمی زیرساخت سبز شهری پهنه‌بندی مکانی