واکاوی زیرمولفه‌های طراحی فضاهای جمعی و نیمه‌جمعی مؤثر بر ارتقای تعاملات محیطی در دانشکده‌های هنر و معماری

واکاوی زیرمولفه‌های طراحی فضاهای جمعی و نیمه‌جمعی مؤثر بر ارتقای تعاملات محیطی در دانشکده‌های هنر و معماری

سیده سُرور پوراشرف رودبنه1 جعفر یوسف پور2

1) گروه معماری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران
2) گروه معماری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران

کد IOI مقاله : AACH-ABEDDC
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف واکاوی زیرمولفه‌های طراحی فضاهای جمعی و نیمه‌جمعی مؤثر بر ارتقای تعاملات محیطی در دانشکده‌های هنر و معماری انجام شده است. در این راستا، با رویکردی کیفی و توصیفی–تحلیلی و بدون بهره‌گیری از داده‌های کمی یا نمونه‌های موردی، تلاش شد تا نقش عوامل فضایی در شکل‌گیری ارتباطات اجتماعی و یادگیری مشارکتی در محیط‌های آموزشی تحلیل شود. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری و با روش تحلیل محتوای نظری مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد که فضاهای جمعی و نیمه‌جمعی، به‌عنوان عناصر میان‌ساخت در شبکه کالبدی دانشکده‌های هنر و معماری، نقش کلیدی در شکل‌دهی روابط انسانی و تقویت تعاملات محیطی دارند. سه زیرمولفه اصلی مؤثر شامل قابلیت تجمع و مکث در فضا، پیوستگی و دسترسی فضایی میان عرصه‌ها، و تعامل بصری و امکان مشاهده فعالیت‌ها شناسایی شد. زیرمولفه نخست، بستر شکل‌گیری تعاملات غیررسمی و افزایش ماندگاری کاربران در فضا را فراهم می‌کند؛ زیرمولفه دوم، با تقویت پیوستگی حرکتی و ارتباطی میان واحدهای آموزشی، احتمال برخوردهای اجتماعی و تبادل دانش را افزایش می‌دهد؛ و زیرمولفه سوم، با ارتقای دیدپذیری و شفافیت، موجب گسترش حس تعلق، یادگیری غیررسمی و الهام متقابل میان دانشجویان می‌گردد. تحلیل تلفیقی سه زیرمولفه حاکی از وجود رابطه‌ای هم‌افزا میان آن‌هاست، به‌گونه‌ای که تحقق هم‌زمان قابلیت مکث، پیوستگی فضایی و تعامل بصری منجر به شکل‌گیری محیط‌های آموزشی پویا، ارتباطی و تعامل‌محور می‌شود. پژوهش نتیجه می‌گیرد که طراحی آگاهانه فضاهای جمعی و نیمه‌جمعی در دانشکده‌های هنر و معماری، نه‌تنها عاملی کالبدی، بلکه راهبردی مؤثر در ارتقای کیفیت فرآیند آموزشی و اجتماعی است. بنابراین، توجه به این مؤلفه‌ها می‌تواند الگوی نظری مناسبی برای طراحی محیط‌های یادگیری خلاق و مشارکتی در نظام آموزش معماری و هنر فراهم سازد.

کلمات کلیدی : فضاهای جمعی و نیمه‌جمعی تعاملات محیطی دانشکده‌های هنر و معماری طراحی فضاهای آموزشی قابلیت تجمع و مکث تعامل بصری