بررسی نقش سینومورفیسم فضا در کاهش تنش های حسی کودکان مبتلا به اختلال طیف اتیسم

بررسی نقش سینومورفیسم فضا در کاهش تنش های حسی کودکان مبتلا به اختلال طیف اتیسم

حبابه صالحی1 فاطمه مظفری قادیکلایی2 عاطفه دهقان توران پشتی3 صادق نصری4

1) 1-دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه ازاد اسلامی، ساری،ایران
2) 2- عضو هیات علمی گروه معماری،دانشگاه ازاد اسلامی،ساری،ایران
3) 3- استادیار گروه معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران
4) 4-دانشیار روانشناسی،گروه علوم تربیتی و روان شناسی،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی،تهران،ایران

کد IOI مقاله : AACH-ABFDCG
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    این پژوهش با هدف بررسی نقش سینومورفیسم فضایی در کاهش تنش‌های حسی کودکان مبتلا به اختلال طیف اتیسم انجام شد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که کودکان طیف اتیسم در پردازش محرک‌های محیطی دارای حساسیت بالا هستند و محیط‌های نامناسب می‌توانند موجب بیش‌تحریکی عصبی و بروز رفتارهای اضطرابی شوند. چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر روان‌شناسی بوم‌شناختی، نظریه پردازش حسی و اصول طراحی انسان‌محور و محیط‌های درمانی است و سینومورفیسم فضایی به‌عنوان هم‌ریختی میان ساختار کالبدی، الگوی رفتاری و نظام ادراکی–حسی کودک تعریف شده است.روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه موردی بود. نمونه موردی، مدرسه Hazelwood در Glasgow بود که ویژه کودکان با نیازهای ویژه و طیف اتیسم طراحی شده است. داده‌ها از طریق تحلیل کیفی عناصر فضایی شامل سازمان فضایی، کنترل محرک‌های حسی، مقیاس انسانی، انعطاف‌پذیری و پیوند با طبیعت استخراج و تحلیل شد.یافته‌ها نشان داد که سازمان‌دهی خوانا و پیش‌بینی‌پذیر فضا، کنترل هدفمند محرک‌های محیطی، ایجاد فضاهای امن و انعطاف‌پذیری هدایت‌شده و ارتباط کنترل‌شده با طبیعت، همگی موجب کاهش بار شناختی، بهبود تنظیم عصبی و کاهش رفتارهای اضطرابی و کلیشه‌ای کودکان طیف اتیسم می‌شوند. این نتایج تأیید می‌کند که سینومورفیسم فضایی به‌عنوان یک چارچوب طراحی، قابلیت تبدیل محیط آموزشی به ابزاری فعال در تنظیم هیجانی و کاهش تنش‌های حسی را دارد.در نهایت، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که طراحی فضاهای آموزشی و توانبخشی کودکان مبتلا به اتیسم باید فراتر از حذف محرک‌ها عمل کند و بر تنظیم هوشمندانه و هم‌راستاسازی محیط با ظرفیت ادراکی کاربران متمرکز شود. این رویکرد می‌تواند مبنای تدوین دستورالعمل‌های طراحی مبتنی بر شواهد برای ارتقای کیفیت تجربه فضایی و زندگی کودکان با نیازهای ویژه قرار گیرد.

کلمات کلیدی : سینومورفیسم فضایی اختلال طیف اتیسم تنش حسی طراحی محیط درمانی کودکان با نیازهای ویژه