بازشناسی نقوش هندسی و كتيبه‌هاي مذهبي به کار رفته در بناهاي اصفهان (عصر صفوي)

بازشناسی نقوش هندسی و كتيبه‌هاي مذهبي به کار رفته در بناهاي اصفهان (عصر صفوي)

مهدی نیک بخت1

1) کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری ,اصفهان، ایران

کد IOI مقاله : AACZ-AADDHF
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    وجود اشکال هندسی در معماري اسلامي از خصايص بارز و مهم هر بنايي است. تزيينات كتيبه‌اي معماري اسلامي مانند گچ‌بري، آجركاري، سنگ‌كاري و كاشي‌كاري، گاهي با كاربرد مجزا و زماني در تلفيق با يكديگر توسط هنرمندان، نمايشي شگفت از زيبايي‌ها پديد آورده است. هنرمند اسلامي با كنار هم قرار دادن حروف و اشكال تصويري گوناگون بسيار زيبا و با تنوع فوق‌العاده‌شان كه هر كدام از آن‌ها تداعي‌گر شكلی است، توانسته تركيبي تازه و بسيار جذاب پديد آورد. كتيبه‌ها علاوه بر اين ابزاري براي پيام رساني و انعكاس‌دهنده كلام خدا، سخنان اولياء و ادعيه اسلامي است. ازشاخصه‌هاي ديگر معماري اسلامي از لحاظ ميزان و درجه‌ي اهميت، نقوش هندسي هستند كه هميشه و در همه‌ جا به چشم مي‌خورند. استفاده از نقوش هندسي در مفهوم نمادين و فلسفي آن به منظور تأثيرگذاري رواني بر نيايشگر و تقويت حس وحدانيت در فضاي مسجد است. شكل‌هاي پيچاپيچ هندسي با تكرار تناسبات وابسته به يك نقش نوعي احساس نظم و هماهنگي مي‌آفرينند. اين دو عنصر تزييني به‌عنوان دو شاخصه اصلي تزيين معماري اسلامي در بسياري از بناهاي اصفهان عصر صفوي در تركيب با يكديگر و به‌صورت مكمل ديده شده و با حفظ جايگاه خود معاني تازه و عميقي خلق كرده‌اند. قدر مسلم اين كه همراهي مضامين معنوي كتيبه‌ها با هماهنگي و احساس وحدتي كه نقوش هندسي به‌وجود مي‌آورد پيام‌هاي معنوي و روحاني ارزشمند و قدرتمندي دارد كه در روح و انديشه بيننده رسوخ مي‌كند. علاوه بر اين، نقوش هندسي و كتيبه‌ها در كنار يكديگر تركيب‌هاي بي‌نظيری پديد مي‌آورند كه به لحاظ زيبايي شناختي حايز اهميت مي‌باشند. اصفهان يكي از شهرهاي تاريخي ايران است كه در دوران اسلامي به‌خصوص در زمان حكومت صفويان به‌دليل موقعيت ويژه‌اش رونق خاصي در معماري يافت. از ويژگي‌هاي بنيادي معماري دوران صفويه نيز توجه و تأكيد بر عنصر تزيين است. از اين رو بناهاي اصفهان در اين دوره منبع مهمي براي بررسي عنصر تزيين در معماري اسلامي ايران به‌شمار مي‌رود. در مساجد مشهور و مهمي چون مسجد جامع، مسجد حكيم و...، مدارسي چون مدرسه چهارباغ و مدرسه كاسه‌گران، مي‌توان شكوه تزيينات معماري اسلامي و از آن جمله هماهنگي و همنواختي كتيبه‌ها و نقوش هندسي را در كنار يكديگر ديد.

کلمات کلیدی : معماري اصفهان كتيبه نقوش هندسي همنواختي مضموني و زيباشناختي