الگوی ذهنی ادراک نابینایان از کالبد شهر: مرور نظام‌مند بر مفاهیم، نظریات و چالش‌ها

الگوی ذهنی ادراک نابینایان از کالبد شهر: مرور نظام‌مند بر مفاهیم، نظریات و چالش‌ها

الهام دهقان مهرجردی1 عاطفه دهقان توران پشتی2 سید مجید نادری3

1) دانشجوی دکتری شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب
2) استادیار گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهرن غرب
3) استادیار گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهرن غرب

کد IOI مقاله : AACZ-AAGHHA
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    ادراک شهری نابینایان پدیده‌ای چندبعدی و میان‌رشته‌ای است که حاصل تعامل عوامل فردی، محیطی، اجتماعی‌ـ‌فرهنگی و فناورانه است. این پژوهش با مرور نظام‌مند و انتقادی ادبیات داخلی و بین‌المللی، به تبیین الگوی ذهنی ادراک نابینایان از کالبد شهر، با تمرکز بر تهران، می‌پردازد. ابتدا مفاهیم کلیدی و نظریه‌های بنیادین ادراک حسی و فضایی معرفی و تفاوت مدل‌های ادراکی نابینایان و بینایان با تأکید بر نقش حواس جایگزین (شنوایی، لامسه، بویایی، حس عمقی) تحلیل شده است. سپس، عوامل مؤثر بر ادراک در سه محور اصلی فردی، محیطی و اجتماعی‌ـ‌فرهنگی و نمونه فناوری‌های کمکی و ابزارهای توانبخشی در جداول ساختاریافته ارائه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد شکاف‌های مهمی همچون کم‌توجهی به تجربه زیسته، جایگاه جنسیت در ادراک فضایی، و محدودیت فناوری‌های بومی همچنان پابرجاست. در بخش کاربردی، چهار محور کلیدی برای ارتقای کیفیت تجربه شهری نابینایان پیشنهاد می‌شود: استانداردسازی مؤلفه‌های طراحی فراگیر، رفع موانع فیزیکی، غنی‌سازی اطلاعات غیر بصری، و تسهیل دسترسی به فناوری‌های بومی. نتیجه‌گیری بر ضرورت رویکردی جامع، مشارکتی و مبتنی بر شواهد برای تحقق عدالت فضایی و ارتقای کیفیت زندگی نابینایان در شهر تأکید دارد.

کلمات کلیدی : ادراک شهری نابینایان نقشه ذهنی طراحی فراگیر فناوری کمکی دسترس‌پذیری مشارکت اجتماعی