هوش مصنوعی و باز تعریف رابطه انسان و فضا با رویکردی شناختی- رفتاری در روانشناسی محیطی

هوش مصنوعی و باز تعریف رابطه انسان و فضا با رویکردی شناختی- رفتاری در روانشناسی محیطی

سامان مُهری1 سعیده دهقانی2

1) دانشجوی دکتری تخصصی، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز،
2) مدرس معماری، گروه معماری، دانشگاه ملی مهارت الزهرا، واحد بوشهر، بوشهر،

کد IOI مقاله : AACZ-ABCZEB
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    همگرایی هوش مصنوعی با معماری، در حال بازنویسی قواعد بنیادین تعامل میان انسان و محیط ساخته‌شده است. این پژوهش استدلال میکند که این تحول، فراتر از یک ارتقاء ابزاری، یک دگرگونی عمیق در ساختارهای روانشناختی است که رابطه ما با فضا را تعریف میکند و نیازمند یک تحلیل انتقادی از منظر علوم انسانی است. این مقاله با اتخاذ یک رویکرد میان‌رشته‌ای و با تکیه بر مبانی «روانشناسی محیطی» و نظریه‌های «شناختی-رفتاری»، به تحلیل پیامدهای این پارادایم نوین میپردازد. ما با استفاده از چارچوب‌های نظری کلاسیک مانند «نقشه‌سازی شناختی» کوین لینچ که بر درک شهودی و خوانایی محیط تاکید دارد، «نظریه آفوردنس» جیمز گیبسون که به کنش‌های ممکن در فضا میپردازد، و مدل‌های «تعلق مکانی»، واکاوی میکنیم که چگونه محیط‌های هوشمند و الگوریتمی، این فرآیندهای شناختی کلیدی و الگوهای رفتاری ساکنان را شکل میدهند. غفلت از این تحلیل عمیق، خطر طراحی فضاهایی را در پی دارد که از نظر رفتاری کارآمد، اما از نظر روانشناختی بیگانه‌کننده هستند و با حذف ابهام و تصادف، لایه‌های ظریف تجربه انسانی را از بین میبرند. تحلیل ما نشان میدهد که گرچه این فناوری‌ها پتانسیل ارتقای کیفیت زندگی را از طریق شخصی‌سازی و پاسخگویی دارند، اما در عین حال میتوانند مفاهیم بنیادینی چون «کنترل»، «عاملیت شخصی» و «حس مکان» را از طریق سازوکارهایی مانند «سوق‌دهی الگوریتمی» به چالش بکشند. در نهایت، این مقاله به جای ارائه یک چشم‌انداز جبرگرایانه فناورانه، به دنبال تدوین یک چارچوب تحلیلی-انتقادی است. هدف این پژوهش، توانمندسازی معماران و طراحان برای درک عمیق‌تر این دینامیک‌های روانشناختی و هدایت آگاهانه فناوری به سوی خلق فضاهایی است که نه تنها هوشمند، بلکه حامی استقلال، خلاقیت و تاب‌آوری روانی ساکنان خود باشند.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی روانشناسی محیطی علوم شناختی رفتار فضایی معماری هوشمند حس مکان