بررسی الگوهای بومی محرمیت بر پایه نظام پیمون در سازماندهی فضایی خانههای قاجاری شیراز
بررسی الگوهای بومی محرمیت بر پایه نظام پیمون در سازماندهی فضایی خانههای قاجاری شیراز
شهرزاد طوسی1 محسن طبسی2 شبنم تیمورتاش3 مهدی صحراگرد4
1) 1- پژوهشگر دکترای معماری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، ایران.
2) 2- دانشیار، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
3) 3- استادیار، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
4) 4- استادیار، گروه پژوهش هنر، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
کد IOI مقاله
:
AACZ-ABDBFK
محل انتشار :
پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
خانههای قاجاری شیراز بهعنوان یکی از برجستهترین نمونههای معماری بومی ایران، بازتابی از پیوند عمیق میان فرهنگ، اقلیم و اعتقادات مذهبی مردم این سرزمین هستند. در این خانهها، مفهوم «محرمیت» بهعنوان یکی از اصول بنیادین معماری ایرانی-اسلامی، در سازماندهی فضایی و نحوهی ارتباط میان عرصههای عمومی، نیمهخصوصی و خصوصی بهوضوح قابل مشاهده است. در کنار این مفهوم، «نظام پیمون» بهعنوان چارچوبی مبتنی بر تناسبات هندسی و انسانی، نقشی تعیینکننده در نظمدهی فضاها و ایجاد هماهنگی میان ابعاد کالبدی و ارزشهای فرهنگی ایفا میکند. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی رابطهی میان نظام پیمون و الگوهای محرمیت در خانههای قاجاری شیراز میپردازد. دادههای تحقیق از طریق مطالعات میدانی، برداشتهای معماری و تحلیل نمونههای شاخصی همچون خانه فروغ الملک، زینتالملک و سعادت و غیره گردآوری و مورد تحلیل هندسی قرار گرفتهاند. نتایج نشان میدهد که نظام پیمون در معماری این خانهها، نه صرفاً ابزاری برای ایجاد تناسبات بصری، بلکه عاملی فرهنگی و معنایی است که محرمیت را در سطوح مختلف فضایی از حیاط تا اندرونی بازتولید میکند. این نظام، با تعریف مرزهای نرم، ایجاد سلسلهمراتب فضایی و کنترل دید و دسترسی، امکان تحقق آرامش، خلوت و درونگرایی را در بستر معماری بومی فراهم ساخته است. احیای چنین الگوهایی در طراحی معاصر میتواند به تداوم هویت معماری ایرانی و تقویت ارزشهای فرهنگی در فضاهای زیستی امروز بینجامد.
کلمات کلیدی : محرمیت نظام پیمون معماری بومی ایران خانههای قاجاری شیراز سازماندهی فضایی تناسبات هندسی