بررسی جایگاه تاریخ و نظام فلسفی هگل

بررسی جایگاه تاریخ و نظام فلسفی هگل

شهرام تقی پور1 معصومه گودرزی2

1) استادیار،گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد
2) دانشجوی دکتری تخصصی، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد

کد IOI مقاله : AACZ-ABGEZB
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    گـئورگ ویلهلم فریدریش هگل(1770- 1831‌م) یکی از فلاسفه معروف‌ جهان‌ و ایده‌پردازان قرن نوزدهم است که اوج تـفکر فلسفی درباره تاریخ تـا ایـن زمان را می‌توان در اندیشه‌های وی جستجو کرد. هگل، که از دوره نوجوانی سخت شیفته فرهنگ و اندیشه یونانی بود‌، با بهره‌گیری از دستاوردهای فلسفی عهد کلاسیک، ساختمان اندیشه‌ای خود را با نقد گفتمان فکری- فلسفی عصر روشنگری و ارائه چـارچوب فلسفی نظام‌مندی درباره تاریخ بنا نهاد(رک: خراسانی، 1354: 254-257. ) دو‌ مفهوم دیالکتیک و ایده آلیسم به عنوان جوهر فلسفه هگل، در تفسیر خاص وی از تاریخ نیز جایگاه ممتاز دارند و در تبیبن ساختار نظام‌مند تاریخ- به عنوان بستری کـه «ایـده، روان‌، روح‌»(Geist) در حکم اندیشه خودآگاه جمعی به عنوان قوه محرکه، آن را پویایی بخشیده و به سمت هدف معهود، که همانا رسیدن ایده به آزادی و خودآگاهی کامل است، رهنمون می‌شود‌- به‌ خوبی از آنها بـهره گـرفته است. هگل نیز همچون برخی از فلاسفه مطرح آلمان که تحت تأثیر شرایط زمانه اندیشه‌پردازی کرده‌اند در زمانه‌ای می‌زیست که سرزمین آلمان فاقد ساختار‌ سیاسی‌، اقتصادی‌ و اجتماعی متمرکز و منسجمِ قابل قـیاس‌ بـا‌ ممالکی‌ همچون فرانسه وانگلیس؛ به تدریج به خود آمده و شرایط نوظهوری را به تجربه نشسته بود. بنابراین غیرطبیعی نیست که آراء فلسفی‌ او‌ از‌ شرایط زمانه نیز تأثیر پذیرفته است(مجتهدی، 1381‌: 9-16‌؛ ستیس، 1370: هـشت). بـه عـلاوه هگل، چه به نحو سـلبی و چـه ایـجابی، از اندیشه‌های بزرگان عهد روشنگری اعم از‌ منتسکیو‌، روسو‌ و به ویژه کانت الهام گرفته و در تبیین نسبت دین و فلسفه‌، اخلاق و اندیشه سیاسی و فلسفه و تـاریخ از آنـها یـاری جسته است. از این حیث، گفتمان فکری- فلسفی هـگل، تـلفیقی‌ از‌ آراء‌ فلاسفه قدیم و جدید دنیای غرب را در خود دارد و در عین‌ حال‌ نظام فلسفی ویژه‌ای است که تحت تأثیر اندیشه و رویکرد خاص ایـن فـیلسوف، پیـچیده، گسترده، عمیق و پرالهام‌ بوده‌ است‌(پلامناتز، 1371: 6، 141-142؛ ستیس، 1370:8؛ مجتهدی، 1371: 11-12). در همین‌ جـهت‌ یکی‌ از نظام‌های فلسفی سخت اثر گذار در قرن 19 است که در نوع خود‌ بی‌نظیر‌ بوده‌ و بخش مهمی از فعالیت‌های فکری- فـلسفی ایـن قـرن را متوجه خود کرده است(مجتهدی‌، 1371‌: 10-12). نوشتار حاضر با بررسی زمینه‌های مـؤثر در تـبیین فلسفی تاریخ، درپی‌ ارائه‌ نظام‌ فلسفی تاریخ در نزد هگل و چگونگی نسبت آن با تاریخ نگاری است. بـنابراین پاسـخگویی‌ بـه‌ این سؤال بنیادین را جستجو می‌کند که: پیوند میان فلسفه و تاریخ در نظام‌ فـلسفی‌ هـگل‌ در پویـایی و کارآمدی آن، و طرح جایگاه تاریخ و تاریخ نگاری جهانی چه تأثیری داشته است؟

کلمات کلیدی : هگل نظام فلسفی فلاسفه دیالکتیک ایده آلیسم