روانشناسی محیطی و علوم رفتاری در معماری

روانشناسی محیطی و علوم رفتاری در معماری

فاطمه زارعی1 محمدرضا عطایی همدانی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران
2) استادیار، گروه معماری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

کد IOI مقاله : AACZ-ABKECD
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    هدف این مقاله تبیین نقش روانشناسی محیطی و علوم رفتاری در ارتقای کیفیت طراحی معماری است. مسئله اصلی پژوهش آن است که بسیاری از فضاهای معاصر، با وجود پاسخ‌گویی نسبی به نیازهای کالبدی و عملکردی، در سطح تجربه انسانی، آرامش روانی، خوانایی، احساس امنیت، حریم، تعامل اجتماعی و حس تعلق با ضعف روبه‌رو هستند. این پژوهش با روش مروری ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و مطالعات معتبر جدید، رابطه میان ویژگی‌های محیط ساخته‌شده و الگوهای ادراک و رفتار کاربران را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که عواملی مانند خوانایی فضایی، انسجام ادراکی، رنگ و نور، کیفیت صوتی، حریم شخصی، امکان شخصی‌سازی، ارتباط با طبیعت و قابلیت‌های رفتاری فضا، بر کیفیت تجربه معماری اثر مستقیم دارند. همچنین استفاده از روش‌هایی مانند رفتارنگاری، ارزیابی پس از بهره‌برداری و تحلیل الگوهای حرکت و مکث می‌تواند تصمیم‌های طراحی را از سطح سلیقه فردی به سمت طراحی مبتنی بر شواهد هدایت کند. نتیجه مقاله نشان می‌دهد که معماری انسان‌محور زمانی تحقق می‌یابد که میان کالبد، ادراک، رفتار و معنا پیوندی هماهنگ ایجاد شود و طراح، کاربر را نه مصرف‌کننده منفعل فضا، بلکه کنشگری دارای نیازهای روانی، اجتماعی و فرهنگی بداند.

کلمات کلیدی : روانشناسی محیطی علوم رفتاری معماری انسان‌محور ادراک فضایی رفتارنگاری کیفیت فضا