تدوین چارچوب نظری طراحی مجموعه‌های گردشگری-تفریحی هویت‌محور در ورودی شهرها با بهره‌گیری از اصول معماری ایرانی

تدوین چارچوب نظری طراحی مجموعه‌های گردشگری-تفریحی هویت‌محور در ورودی شهرها با بهره‌گیری از اصول معماری ایرانی

بابک برخوردار1 معصومه نامنی2

1) 1- استادیار، گروه معماری، واحد پرند، دانشگاه آزاد اسلامی، پرند، ایران.
2) 2- دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد پرند، ایران.

کد IOI مقاله : AACZ-ABKECF
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف تدوین یک چارچوب نظری منسجم برای به‌کارگیری اصول معماری ایرانی در طراحی مجموعه‌های گردشگری-تفریحی واقع در ورودی شهرها انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی و توصیفی-تحلیلی بود و در چهار مرحله شامل: ۱) مطالعات کتابخانه‌ای نظام‌مند (۲۹ منبع معتبر شامل ۱۵ منبع لاتین و ۱۴ منبع فارسی)، ۲) استخراج و دسته‌بندی اصول معماری ایرانی با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری، ۳) تدوین چارچوب نظری بر اساس مؤلفه‌های مستخرج، و ۴) اعتبارسنجی چارچوب با روش دلفی در دو دور و مشارکت ۲۲ نفر از خبرگان (۱۲ استاد دانشگاه، ۷ معمار حرفه‌ای، ۳ کارشناس گردشگری) انجام شد. یافته‌ها نشان داد که از میان ۴۷ کد اولیه، شش مؤلفه اصلی شامل «سلسله مراتب فضایی»، «محوریت و مرکزیت»، «الگوی باغ ایرانی»، «نور و سایه»، «هندسه و تناسبات» و «درون‌گرایی» بیشترین فراوانی ارجاع را در منابع داشتند. این شش مؤلفه در فرآیند تدوین چارچوب به پنج اصل طراحانه برای کاربرد در ورودی شهر ترجمه شدند: طراحی توالی فضایی تدریجی، محورهای دید عمود بر هم (چهارباغ شهری)، حیاط مرکزی با آب و گیاه، نورگیرها و تناسبات زرین، و فضاهای محصور و نیمه‌محصور. نتایج اعتبارسنجی با روش دلفی نشان داد که «الگوی باغ ایرانی» با میانگین ۴.۷ از ۵ و ضریب توافق ۹۱٪، «سلسله مراتب فضایی» با میانگین ۴.۶ از ۵ (۸۸٪)، و «محوریت و مرکزیت» با میانگین ۴.۴ از ۵ (۸۲٪) بیشترین میزان توافق خبرگان را کسب کردند. میانگین کل توافق خبرگان ۸۲.۳٪ بود. نتیجه نهایی اینکه چارچوب نظری پیشنهادی برخلاف رویکردهای رایج ترافیک‌محور و کالبدی، ورودی شهر را به عنوان «آستانه هویت‌ساز» بازتعریف می‌کند که می‌تواند با بهره‌گیری نظام‌مند از اصول معماری ایرانی، تجربه معنادار «ورود به شهر» را برای گردشگران و شهروندان فراهم آورد. این چارچوب قابلیت تعمیم به سایر ورودی‌های شهری ایران را دارد.

کلمات کلیدی : معماری ایرانی ورودی شهر چارچوب نظری مجموعه گردشگری تفریحی سلسله مراتب فضایی باغ ایرانی