بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی و کیفری استفاده از هوش مصنوعی در تصمیمگیریهای مدیریتی
بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی و کیفری استفاده از هوش مصنوعی در تصمیمگیریهای مدیریتی
آرمین گرمرودی1
1) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت کسب و کار گرایش فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه - ایران -
کد IOI مقاله
:
AADH-AADHHH
محل انتشار :
دومین همایش بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، حقوق، علوم انسانی و کارآفرینی(icmlhe.ir/2nd)
چکیده :
امروزه بهکارگیری سامانههای هوش مصنوعی در فرآیندهای تصمیمگیری مدیریتی (اعم از دولتی و خصوصی) پرسشهای حقوقی نوینی را پیرامون مسئولیت مدنی و کیفری برانگیخته است. مقاله حاضر با روش توصیفیتحلیلی به بررسی تطبیقی مسئولیتهای ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در تصمیمهای مدیریتی میپردازد. ابتدا ماهیت مسأله و اهمیت آن تبیین شده و پیشینه پژوهش در حقوق ایران و نظامهای خارجی مرور میگردد. سپس ضمن تشریح مبانی نظری و چارچوب مفهومی، وضعیت موجود حقوقی تحلیل میشود. در بخش تحلیل حقوقی، مسئولیت مدنی ناشی از خطاها یا زیانهای وارده توسط سامانههای هوش مصنوعی در تصمیمسازی مدیران و نیز امکان انتساب مسئولیت کیفری در فرض وقوع جرم یا تخلف توسط این سامانهها بررسی شده است. همچنین در صورت خلأ مقررات صریح، به تکلیف دادگاهها بر استناد به اصول کلی و منابع فقهی اشاره گردیده است. بر پایه یافتههای پژوهش، هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار فاقد اراده و درک، خود موضوع تکلیف و مجازات قرار نمیگیرد و مسئولیت حقوقی آن به اشخاص انسانی مرتبط منتقل میشود. در حوزه مدنی، زیانهای ناشی از تصمیمهای مبتنی بر هوش مصنوعی عمدتاً بر مبنای تقصیر یا به عنوان مسئولیت ناشی از فعل غیر متوجه طراحان، تولیدکنندگان، بهکارگیران یا ناظران سامانه خواهد بود. در حوزه کیفری نیز در صورت وقوع جرم، با توجه به اوصاف سنتی مسئولیت کیفری (عقل، اختیار و درک)، تنها اشخاص حقیقی ذیربط مانند مدیران مسئول، برنامهنویسان یا بهرهبرداران سامانه در چارچوب مقررات موجود قابل تعقیب و مجازات هستند. در پایان، ضمن جمعبندی نتایج، پیشنهادهایی برای تکمیل چارچوب قانونی و مدیریتی ارائه شده است.
کلمات کلیدی : مسئولیت مدنی مسئولیت کیفری هوش مصنوعی تصمیمگیری مدیریتی حقوق ایران حقوق تطبیقی