ریشه‌یابی تغییر و بازتولیدِ معنا در بافت‌های تاریخی

ریشه‌یابی تغییر و بازتولیدِ معنا در بافت‌های تاریخی

محمدرضا فاروقی1 مریم یوسف زاده2

1) استادیار گروه معماری دانشگاه گیلان ،
2) دانشجوی کارشناسی مهندسی معماری ، دانشگاه گیلان ،

کد IOI مقاله : AAGH-AAHAKB
محل انتشار : همایش بین‌المللی میراث معماری در خطر (بررسی چالش‌های جنگ، بلایای طبیعی و سوء مدیریت بر میراث معماری جهان اسلام) (icahr.ir)
چکیده :
    بافت‌های تاریخی حاملِ معناهای چندلایه‌اند که از تلاقیِ مصالح، ساختارهای عملکردی، مناسک و روایت‌های جمعی پدید می‌آیند. حفاظتِ صرفِ کالبدی بدون ریشه‌یابیِ معنا می‌تواند به بازتولیدِ «پوسته» و از دست رفتنِ ارزش‌های هویتی بینجامد(Nara Document, 1994; ICOMOS, 1964). پژوهش حاضر با طراحیِ ترکیبی (explanatory sequential mixed-methods) و رویکرد «جزء به کل» به ریشه‌یابیِ عواملِ تغییر معنا در بافت تاریخی می‌پردازد. نمونه موردی این پژوهش شهر یزد است که به عنوان بستری برای آزمون شاخص ها انتخاب شد. داده‌ها از سه منبع تأمین شد: (۱) تحلیلِ علّی مبتنی بر DPSIR ، (۲) مردم‌نگاری میدانی شامل ۱۲ مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته انجام‌شده ، و (۳) مستندسازیِ دیجیتال (فتوگرامتری و تولید HBIM). یافته‌ها نشان می‌دهد: الف) «تنوعِ مدولارِ محلی» (اختلاف‌های مقیاسی و اجرایی در نسخه‌های محلی یک خانواده فرم) نقشِ بنیادین در شکل‌گیریِ معنا دارد؛ ب) رانش‌های اقتصادی (بازارسازی زمین، گردشگری) و ورودِ ساختارهای سریع‌ساز فشارهای بیرونیِ عمده‌اند؛ ج) مستندسازیِ دیجیتال زمانی کارآمد است که متادیتای مردم‌نگارانه به آن الصاق شود(Patrício et al., 2016; Yastıklı, 2007). نوآوریِ پژوهش عبارت است از: معرفیِ «شاخصِ تنوعِ مدولار» برای اولویت‌بندیِ مرمتِ معنا-محور، و چارچوبِ تلفیقیِ DPSIR+مردم‌نگاری+HBIM برای «تحلیلِ ریشه» پیش از مداخله. پیشنهادها شامل الزامِ تحلیلِ ریشه، ایجادِ پلتفرمِ HBIM روایت‌محور و برنامه انتقالِ مهارت استادکارمحور است.

کلمات کلیدی : ریشه‌یابی معنا بافت تاریخی dpsir³ hbim⁴ تنوعِ مدولار