حفاظت و مرمت در محوطة میراث جهانی بیستون: چالش ها و راهبردها

حفاظت و مرمت در محوطة میراث جهانی بیستون: چالش ها و راهبردها

صامت اجرایی1 مریم دهقان2

1) مدیر پایگاه میراث جهانی بیستون
2) کارشناس محوطه میراث جهانی بیستون

کد IOI مقاله : AAGH-AAHBFB
محل انتشار : همایش بین‌المللی میراث معماری در خطر (بررسی چالش‌های جنگ، بلایای طبیعی و سوء مدیریت بر میراث معماری جهان اسلام) (icahr.ir)
چکیده :
    محوطة میراث جهانی بیستون به دلیل تنوع آثار و نمایش توالی حضور فرهنگ¬های انسانی از عصر پارینه¬سنگی تا امروز، یکی از برجسته¬ترین محوطه¬های فرهنگی و تاریخی ایران است که علاوه بر نمایش هنر حجاری و گونه¬های مختلف معماری، سهم قابل¬توجهی در روشن کردن زوایای مختلف تاریخی و فرهنگی ایران و دنیای باستان داشته است. اهمیت آثار مجموعه و قرارگیری آن¬ها در فضای باز سبب شده که حفاظت و مرمت، به یکی از چالش¬های دائمی پیش روی مجموعه بدل شود. مطالعات این حوزه از دهة هفتاد هـ.ش. آغاز شده و پروژه¬های خرد و کلان حفاظتی و مرمتی بسیاری به انجام رسیده است. در سال¬های اخیر، پایگاه میراث جهانی بیستون همسو با تحول برنامه¬های حفاظت و مرمت در محوطه¬های تاریخی سراسر جهان، فناوری¬های نوین این حوزه را بررسی کرده و درپی شیوه¬های پایدار حفاظت و مداخلة حداقلی در آثار مجموعه است. پایش دائمی به منظور ارزیابی آثار و حفاظت پیشگیرانه یکی از مهم¬ترین اهداف مجموعه است. از آن¬جایی¬که برنامه¬های حفاظت و مرمت آثار واقع در فضای باز، اغلب با جمع¬آوری داده¬ها و مستندسازی آثار با روش¬هایی چون فتوگرامتری و اسکن لیزری آغاز و با مدل¬سازی جهت می¬یابد و در قالب روش¬های نوآورانه مانند استفاده از هوش مصنوعی و حفاظت زیستی تعریف می¬شود، بر این اساس مستندسازی آثار بیستون به صورت دوره¬ای و به منظور پایش و آسیب¬شناسی انجام شده و نتایج حاصله ضمن درک بهتر وضعیت اثر و سنجش روند فعالیت الگوهای تخریب، با توجه به نمونه¬های مشابه و رویکردهای بین-رشته¬ای، انتخاب حفاظت پیشگیرانه به جای مرمت، و بهره¬مندی از ابزارهای مدرن را تأیید می¬کنند.

کلمات کلیدی : بیستون حفاظت پیشگیرانه مرمت مدیریت دیجیتال پایش