بررسی چالش‌های زلزله، بلایای طبیعی و مداخلات غیر اصولی بر کلیساهای تاریخی (مطالعه موردی: کلیساهای مریم مقدس، سرکیس و شوغاگات تبریز)

بررسی چالش‌های زلزله، بلایای طبیعی و مداخلات غیر اصولی بر کلیساهای تاریخی (مطالعه موردی: کلیساهای مریم مقدس، سرکیس و شوغاگات تبریز)

ثمینه نیک پور1 ناهیده رضایی2 سید نعمت سیدی3

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت ابنیه دانشگاه هنر اسلامی تبریز -
2) استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز
3) دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت بناها و بافت‌های تاریخی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

کد IOI مقاله : AAGH-AAHBHA
محل انتشار : همایش بین‌المللی میراث معماری در خطر (بررسی چالش‌های جنگ، بلایای طبیعی و سوء مدیریت بر میراث معماری جهان اسلام) (icahr.ir)
چکیده :
    شهر تبریز دارای 7 کلیسای تاریخی بوده که پنج مورد از آنها قدمتی بیش از 100 سال دارند. این مواریث ماندگار یکی از قطب‌های هویتی و فرهنگی تبریز محسوب شده و نیاز به حفاظت پایدار و مرمت تخصصی در راستای بازدیدهای نظارتی مداوم و منظم را دارند. این جستار پس از بازدید میدانی از سه کلیسای مریم مقدس، سرکیس مقدس و شوغاگات تبریز در سال 1404 شمسی انجام یافته و با توجه به آسیب‌های مشاهده شده در داخل و خارج این بناها درصدد بازشناسی و ارائه راهکار مرمتی و درمان آسیب‌های صورت گرفته می‌باشد. به طور کلی، آسیب‌های وارده بر بناهایی مانند کلیساهای تاریخی به دو دسته عوامل داخلی و خارجی تقسیم می گردند. ترک‌های دیوار مصالح بنایی، مربوط به محراب، ترک‌های سقف و کف، ریزش یا تخریب بخشی از دیوارها، نزولات جوی، عوامل سرمایشی و گرمایشی، ریزش موضعی سقف، رویش گیاهان و علف‌های هرز بر روی پشت بام، بویژه روی پوشش طاق جناقی، دخل و تصرفات انسانی، حفاری غیر مجاز در داخل کلیسا و بخش محراب، آسیب‌های وارده به طاق جناقی ناو میانی و ریزش بخش‌هایی از آن، از جمله مهمترین آسیب‌های این آثار معماری محسوب می‌شوند. پرسش پژوهشی: روش درمان جدید و موثر برای آسیب‌های تکرار شونده برای کلیساهای تاریخی تبریز چه گزینه‌هایی می تواند باشد؟ این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش ترکیبی کمی و کیفی توسط مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای انجام شده و تمرکز آن بر ارزیابی آسیب‌های جدید در سه کلیسای مذبور و روش‌های درمانی آنها می‌باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مرمت این کلیساها مستلزم اتخاذ رویکردی میان‌رشته‌ای و تلفیق روش‌های سنتی با فناوری‌های نوین است؛ به‌ویژه در مواجهه با مسائلی نظیر کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و خطر نشست زمین در تبریز، باید راهکارهایی مبتنی بر اصول اصالت، برگشت‌پذیری و مداخله حداقلی اتخاذ شود تا امکان حفاظت پایدار و هوشمندانه از این مواریث فراهم گردد.

کلمات کلیدی : آسیب شناسی کلیساهای تبریز کلیسای مریم مقدس سرکیس مقدس شوغاگات تکنیک‌های مرمتی