کاربرد تحلیل شبکه‌های اجتماعی در برنامه‌ریزی بازاریابی صادرات‌محور برای تولیدکنندگان زعفران

لیلا ضیغمی¹

1) کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی گرایش بازرگانی بین الملل، دانشگاه غیرانتفاعی تابران، مشهد، ایران.

کد IOI مقاله : AAHA-AAHZGK
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    زعفران به‌عنوان یکی از محصولات استراتژیک کشاورزی ایران، نقشی مهم در ارزآوری و تثبیت جایگاه کشور در بازار جهانی ایفا می‌کند. با این حال، صادرات این محصول با چالش‌هایی همچون وابستگی به واسطه‌ها، ضعف زیرساخت‌های لجستیک، و نبود تنوع در شبکه‌های تجاری مواجه است. تحلیل شبکه‌های اجتماعی (SNA) از جمله ابزارهای نوین بررسی الگوهای ارتباطی و جریان اطلاعات در شبکه‌های تجاری است که می‌تواند بینشی عمیق برای برنامه‌ریزی صادرات‌محور فراهم سازد. هدف این مقاله مروری، بررسی کاربرد SNA در بهینه‌سازی شبکه‌های صادراتی زعفران ایران و استخراج راهبردهای کاربردی مبتنی بر یافته‌های تحقیقاتی است. این پژوهش با رویکرد مطالعه مروری نظام‌مند انجام شد. منابع بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ از پایگاه‌های معتبر علمی با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با SNA، بازاریابی صادرات‌محور و زعفران گردآوری شدند. با اعمال معیارهای انتخاب شامل کیفیت علمی، ارتباط موضوعی و انتشار در نشریات معتبر، در آخر ۱۹ منبع به‌عنوان مبنای تحلیل انتخاب گردید. داده‌ها با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد مقایسه‌ای بررسی و مضامین اصلی استخراج شدند. یافته‌ها نشان داد که ساختارهای فعلی شبکه صادرات زعفران ایران هنوز به میزان زیادی متمرکز و وابسته به واسطه‌ها هستند، هرچند نشانه‌هایی از افزایش تنوع روابط و ورود کانال‌های جدید، به‌ویژه دیجیتال، مشاهده می‌شود. سرمایه اجتماعی بالا در روابط خارجی، به‌ویژه اعتماد و رضایت مشتریان، یکی از نقاط قوت اصلی است، اما ضعف سرمایه اجتماعی داخلی مانع ایجاد هم‌افزایی کامل می‌شود. مضامین مهم شامل دیجیتالی‌سازی بازاریابی، بهبود لجستیک، و ترکیب روابط سنتی و نوین، فرصت‌های بالقوه برای توسعه صادرات را نشان دادند. نتیجه‌گیری این مطالعه تأکید می‌کند که موفقیت پایدار صادرات زعفران نیازمند تلفیق سه محور کلیدی است: تنوع‌بخشی ساختار شبکه، توسعه سرمایه اجتماعی داخلی و خارجی، و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال و لجستیک تخصصی. تحلیل شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به‌عنوان ابزاری موثر برای پایش مستمر، شناسایی نقاط ضعف، و هدایت اصلاحات استراتژیک به کار رود، تا جایگاه زعفران ایران در زنجیره ارزش جهانی تثبیت و ارتقا یابد.

کلمات کلیدی : زعفران تحلیل شبکه‌های اجتماعی بازاریابی صادرات‌محور سرمایه اجتماعی لجستیک