عوامل انسانی و مدیریت ریسک خطای اپراتور در مراکز کنترل شبکه برق: مرور روایتی و تحلیل تطبیقی الزامات نهادی در حوزه‌ی صلاحیت و خستگی

عوامل انسانی و مدیریت ریسک خطای اپراتور در مراکز کنترل شبکه برق: مرور روایتی و تحلیل تطبیقی الزامات نهادی در حوزه‌ی صلاحیت و خستگی

زینب باقری نژاد1

1) مدیر توسعه سرمایه انسانی و بهبود بهره وری شرکت مدیریت شبکه برق ایران

کد IOI مقاله : AAHA-ABKDDB
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    اپراتورهای مراکز کنترل و دیسپاچینگ شبکه برق به‌صورت شبانه‌روزی در معرض دو مطالبه‌ی شغلی هم‌زمان قرار دارند: نوبت‌کاری چرخشی و بار شناختی بالای پایش لحظه‌ای. هدف این پژوهش آن است که نشان دهد این دو عامل چگونه ممکن است بر فرسودگی شغلی و ریسک خطای انسانی اثر بگذارند و بر اساس آن پیشنهادهایی برای مدیریت منابع انسانی در صنعت برق کشور ارائه دهد. روش پژوهش، مرور روایتی ادبیات همراه با تحلیل تطبیقی اسناد مقرراتی است؛ مطالعات علمی منتشرشده در بازه‌ی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ به‌صورت هدفمند و از راه ردیابی ارجاعات گردآوری شده و در کنار آن اسناد مقرراتی و استانداردهای الزام‌آور نهادهای تنظیم‌گر شبکه در اتحادیه‌ی اروپا و آمریکای شمالی و نیز استانداردهای بین‌المللی ارگونومی و مدیریت خستگی، گردآوری و تحلیل مضمونی شده‌اند. شواهد مرورشده نشان می‌دهد نوبت‌کاری شبانه و شیفت‌های طولانی با کاهش عملکرد شناختی و افزایش ریسک رخداد همراه‌اند؛ بار شناختی بالا ممکن است از مسیر تضعیف آگاهی موقعیتی، کیفیت تصمیم بهره‌برداری را کاهش دهد؛ و فرسودگی شغلی می‌تواند نقشی واسط میان این فشارها و ریسک خطا ایفا کند، هرچند شواهد مستقیم درباره‌ی اپراتورهای شبکه برق محدود است. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد نظام‌های بهره‌برداری بررسی‌شده این ریسک را نه با تکیه بر مهارت فردی، بلکه از راه چهار سازوکار نهادی کنترل می‌کنند: هیچ اپراتوری بدون تأیید رسمی صلاحیت اجازه‌ی کار مستقل در مرکز کنترل ندارد؛ آموزش با شبیه‌ساز اجباری است؛ خستگی با یک نظام داده‌محور مدیریت می‌شود؛ و مرکز کنترل بر پایه‌ی استاندارد ارگونومی طراحی می‌شود. در پایان، یک الگوی مفهومی قابل آزمون و یک نقشه‌ی راه چهارمرحله‌ای برای شرکت‌های بهره‌بردار شبکه در ایران ارائه شده است.

کلمات کلیدی : نوبت‌کاری بار شناختی فرسودگی شغلی خطای انسانی مراکز دیسپاچینگ مدیریت منابع انسانی