تبیین دیالکتیک انسان و محیط و تأثیر آن بر خودشناسی عاطفی ساکنان: رهیافتی برای معماری مسکن پایدار در شهرهای جدید ایران (مطالعه موردی: شهر جدید امیرکبیر)

رضوان حسن‌بیک¹ سعید صالحی مرزیجرانی² محمود تیموری³

1) گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
2) گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
3) گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

کد IOI مقاله : AAHA-ABKFBE
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    معماری مسکونی معاصر در شهرهای جدید ایران عمدتاً با رویکردی کالبدگرا و بصرمحور شکل گرفته و از ابعاد حسی، وجودی و عاطفی تعامل انسان با فضا غافل مانده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تأثیرگذاری دیالکتیک انسان و محیط بر خودشناسی عاطفی ساکنان ساختمان‌های مسکونی معاصر شهر جدید امیرکبیر انجام شده است. متغیر مستقل، دیالکتیک انسان و محیط با چهار بُعد ادراک حسی و چندگانه، تعامل درون و بیرون، خوانایی و جهت‌مندی، و حس مکان و قلمرو؛ و متغیر وابسته، خودشناسی عاطفی با سه بُعد آگاهی هیجانی، مدیریت عواطف و همدلی و ارتباط تعریف شده‌اند. روش پژوهش، آمیخته اکتشافی متوالی با پارادایم پراگماتیسم بوده است. در فاز کیفی، با رویکرد پدیدارشناسی هرمنوتیک و انجام هجده مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ساکنان و خبرگان معماری، هفت مضمون اصلی استخراج شد. در فاز کمّی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته میان چهارصد نفر از ساکنان توزیع و داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد دیالکتیک انسان و محیط با ضریب مسیر ۰٫۶۸ تأثیری مستقیم، مثبت و قوی بر خودشناسی عاطفی دارد و ۴۶ درصد از واریانس آن را تبیین می‌کند. در میان ابعاد چهارگانه، حس مکان و قلمرو قوی‌ترین و خوانایی و جهت‌مندی ضعیف‌ترین اثر را داشتند. نتایج به مفهوم «دیالکتیک گسسته» انجامید که در آن فقر حسی، گسست درون/بیرون، ناخوانایی فضا و بی‌مکانی وجودی، ظرفیت‌های خودشناسی عاطفی ساکنان را تضعیف می‌کنند. بر این اساس، رهنمودهایی برای طراحی مسکن پایدار و انسان‌محور در شهرهای جدید ارائه شده است.

کلمات کلیدی : دیالکتیک انسان و محیط خودشناسی عاطفی پدیدارشناسی معماری مسکن پایدار شهر جدید امیرکبیر