برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر: ضرورت، مزایا و چالش‌ها؛ یک مطالعه مروری

برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر: ضرورت، مزایا و چالش‌ها؛ یک مطالعه مروری

نیلوفر زندی1

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی دانشگاه شیراز،

کد IOI مقاله : AAHA-ABKKBC
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    تحولات سریع اجتماعی، فرهنگی و فناوری و همچنین افزایش تنوع در ویژگی‌ها، نیازها، علایق و توانایی‌های یادگیرندگان، ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های سنتی برنامه‌ریزی درسی را افزایش داده است. یکی از رویکردهای مورد توجه در این زمینه، برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر است که بر ایجاد ظرفیت سازگاری در عناصر مختلف برنامه درسی، از جمله محتوا، روش‌های یاددهی ـ یادگیری، زمان، مسیر یادگیری، محیط آموزشی و ارزشیابی تأکید دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی مفهوم برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر و تحلیل ضرورت، مزایا، چالش‌ها و الزامات اجرای آن است. پژوهش به روش مطالعه مروری روایتی انجام شد و منابع فارسی و انگلیسی مرتبط با انعطاف‌پذیری برنامه درسی، برنامه‌ریزی درسی مدرسه‌محور، یادگیری شخصی‌سازی‌شده، آموزش متمایز، یادگیری خودتنظیمی، یادگیری ترکیبی و طراحی فراگیر یادگیری بررسی شدند. یافته‌های مرور نشان داد که انعطاف‌پذیری برنامه درسی می‌تواند پاسخگویی نظام آموزشی به تفاوت‌های فردی، افزایش مشارکت و انگیزش یادگیرندگان، تقویت خودتنظیمی، توسعه یادگیری شخصی‌سازی‌شده و افزایش تناسب برنامه درسی با نیازهای محلی را تسهیل کند. بااین‌حال، اجرای آن با چالش‌هایی همچون آمادگی ناکافی معلمان، تمرکزگرایی، محدودیت منابع، دشواری ارزشیابی، افزایش بار کاری معلمان، شکاف دیجیتال و احتمال کاهش انسجام برنامه درسی مواجه است. نتایج نشان می‌دهد که انعطاف‌پذیری نباید به معنای حذف چارچوب‌های مشترک یا بی‌برنامگی تلقی شود؛ بلکه باید میان استانداردهای اساسی و امکان سازگاری برنامه با نیازهای یادگیرندگان تعادل ایجاد شود. در ایران نیز اسناد بالادستی و پژوهش‌های داخلی بر توجه به تفاوت‌های فردی، مدرسه‌محوری، برنامه‌های مبتنی بر نیاز و انعطاف‌پذیری تأکید دارند. بنابراین، موفقیت برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر نیازمند اصلاح همزمان سیاست‌های برنامه درسی، توانمندسازی معلمان، افزایش اختیار حرفه‌ای مدارس و بازنگری در نظام ارزشیابی است.

کلمات کلیدی : برنامه‌ریزی درسی برنامه درسی انعطاف‌پذیر انعطاف‌پذیری برنامه درسی یادگیری شخصی‌سازی‌شده آموزش متمایز یادگیری خودتنظیمی