شناسایی و تحلیل حلقه‌های گمشده در بهره‌وری صنایع ایران: نقش نظام آراستگی ژاپنی (5S) به‌عنوان پیش‌نیاز اقدامات پیشگیرانه و نظام تعمیر و نگهداری، با رویکرد پیشنهاد الزام در استاندارد ملی

شناسایی و تحلیل حلقه‌های گمشده در بهره‌وری صنایع ایران: نقش نظام آراستگی ژاپنی (5S) به‌عنوان پیش‌نیاز اقدامات پیشگیرانه و نظام تعمیر و نگهداری، با رویکرد پیشنهاد الزام در استاندارد ملی

مریم خنیفر1

1) دانشجوی دکتری رشته شیمی کاربردی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، استان مرکزی، ایران. (کارمند شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه).

کد IOI مقاله : AAHC-ABBDDC
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    بهره‌وری در صنایع ایران، به‌ویژه در صنایع تولیدی، با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است که ریشه در نادیده گرفتن زیرساخت‌های نرم و پیش‌نیازهای ضروری برای استقرار نظام‌های نگهداشت دارد. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل «حلقه‌های گمشده» در زنجیره بهره‌وری صنایع ایران و تبیین نقش نظام آراستگی ژاپنی (5S) به‌عنوان پیش‌نیاز کلیدی اقدامات پیشگیرانه و نظام تعمیر و نگهداری انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی اسناد و استانداردهای ملی، مطالعات تطبیقی با کشورهای صنعتی و استدلال منطقی در چارچوب نظریه سیستم‌ها است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حلقه‌های گمشده اصلی شامل گسست میان اسناد و عمل، نادیده گرفتن محیط کار به‌عنوان عامل فعال، شکاف میان فرهنگ سازمانی و ساختارهای رسمی، و فقدان نگاه سیستمی به پیش‌نیازهاست. در این میان، 5S نه تنها به‌عنوان یک ابزار نظم‌بخشی، بلکه به‌عنوان یک نگرش فرهنگی و مکانیسم «قابلیت دیدن» ناهنجاری‌ها عمل می‌کند که اجرای اثربخش نظام‌های پیچیده‌ای مانند نگهداری پیشگیرانه (PM) و نگهداری بهره‌ور فراگیر (TPM) را ممکن می‌سازد. تحلیل تطبیقی استانداردهای ملی ایران آشکار ساخت که الزام صریحی برای استقرار 5S به‌عنوان پیش‌شرط نظام‌های نگهداشت وجود ندارد، در حالی که در استانداردهای کشورهای صنعتی این ارتباط به‌وضوح تصریح شده است. نتیجه‌گیری نهایی پژوهش بر این امر تأکید دارد که ارتقای 5S از یک «روش اختیاری» به یک «الزام ساختاری» در استانداردهای ملی ایران، به‌عنوان یک راهبرد سیاستی ضروری، می‌تواند حلقه‌های گمشده را تکمیل و بستر لازم برای تحقق بهره‌وری پایدار در صنایع را فراهم آورد. این پژوهش پیشنهاد می‌کند که در بازنگری استانداردهای ملی، 5S به‌عنوان «پیش‌نیاز استقرار نظام‌های نگهداشت و ایمنی» تعریف و فرایند ممیزی آن الزامی گردد.

کلمات کلیدی : بهره‌وری صنعتی حلقه‌های گمشده نظام آراستگی (5s) نگهداری پیشگیرانه (pm) استاندارد ملی صنایع تولیدی ایران