طراحی مدل مفهومی حسابرسی مبتنی بر آموزههای قرآنی: بررسی امکان پیادهسازی در نظام حسابرسی ایران
طراحی مدل مفهومی حسابرسی مبتنی بر آموزههای قرآنی: بررسی امکان پیادهسازی در نظام حسابرسی ایران
محمد اسماعیل مولایی1 پویا کامجو2
1) استادیار گروه حسابداری، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران.
2) دانشجوی دکتری حسابداری، گروه حسابداری، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران.
کد IOI مقاله
:
AAHC-ABBKAA
محل انتشار :
کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی یک مدل مفهومی حسابرسی مبتنی بر آموزههای قرآنی و بررسی امکان پیادهسازی آن در نظام حسابرسی ایران است. با وجود بهکارگیری استانداردهای بینالمللی حسابرسی در کشور، این چارچوبها غالباً ریشه در بسترهای فرهنگی و اجتماعی غرب دارند و در برخی موارد نتوانستهاند پاسخگوی الزامات اخلاقی و ارزشی جامعه ایرانی-اسلامی باشند. از اینرو، ضرورت ارائه الگویی بومی و اخلاقمحور مبتنی بر آموزههای قرآن کریم، بهمنظور ارتقای کیفیت حسابرسی، تقویت رفتار حرفهای حسابرسان و افزایش اعتماد عمومی، محور اصلی این پژوهش را تشکیل میدهد. روش تحقیق بهصورت آمیخته (کیفی–کمی) طراحی شده است. در مرحله کیفی، با تحلیل محتوای آیات قرآن کریم، متون تفسیری و منابع اسلامی مرتبط با مفاهیم نظارتی و اخلاقی، و همچنین انجام مصاحبههای نیمهساختاریافته با خبرگان حوزه حسابداری، حسابرسی و فقه اسلامی، مؤلفههای اصلی حسابرسی قرآنی شامل امانتداری، صداقت، عدالت، شفافیت، مسئولیتپذیری و انضباط حرفهای شناسایی شد و مدل مفهومی اولیه تدوین گردید. در مرحله کمی، پرسشنامهای مبتنی بر ابعاد مدل طراحی و میان ۱۰۰ نفر از حسابرسان، اساتید حسابداری و خبرگان حسابداری اسلامی شهر تهران طی سالهای ۱۴۰۳–۱۴۰۴ توزیع شد. روایی ابزار بهصورت محتوایی و پایایی آن با آلفای کرونباخ بررسی گردید. آزمونهای آماری شامل آمار توصیفی، آزمون t، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل عاملی تأییدی (CFA) برای اعتبارسنجی مدل بهکار گرفته شد. یافتهها نشان داد که میزان پذیرش مدل در جامعه مورد مطالعه بالا است (میانگین کل ۴.۲۲ از ۵) و بیشترین امتیاز به بُعد شفافیت گزارشگری اختصاص دارد. همبستگی بالای معیارهای قرآنی با استانداردهای فعلی حسابرسی ایران (۰.۷۹) بیانگر همگرایی مطلوب مدل پیشنهادی با چارچوبهای حرفهای موجود است. نتایج تحلیل عاملی تأییدی برازش مناسب مدل را تأیید کرد (CFI=0.93 و RMSEA=0.06) و ۶۸ درصد از واریانس رفتار حرفهای حسابرسان تبیین شد. در عین حال، موانعی نظیر ضعف استقلال نهادی، کمبود آموزشهای تخصصی قرآنی و مقاومت در برابر تغییر شناسایی گردید. در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که مدل حسابرسی مبتنی بر آموزههای قرآنی، از قابلیت اجرا و کاربست در نظام حسابرسی ایران برخوردار بوده و میتواند بهعنوان الگویی بومی در ارتقای اخلاق حرفهای و کیفیت حسابرسی مورد استفاده قرار گیرد.
کلمات کلیدی : حسابرسی قرآنی مدل مفهومی بومی اعتبارسنجی اخلاق حرفهای شفافیت