توسعه مدل حسابرسی مبتنی بر عاملهای هوش مصنوعی خودمختار (Agentic AI): فرصتها، ریسکها و الزامات حاکمیت شرکتی
توسعه مدل حسابرسی مبتنی بر عاملهای هوش مصنوعی خودمختار (Agentic AI): فرصتها، ریسکها و الزامات حاکمیت شرکتی
ابوالفضل امينيان1
1) استادیار گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور ،تهران ،ایران
کد IOI مقاله
:
AAHC-ABHKZK
محل انتشار :
کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
گسترش فناوریهای هوش مصنوعی عاملمحور (Agentic AI) که بر پایه عاملهای خودمختار و توانمند در برنامهریزی، استدلال و اجرای مستقل وظایف پیچیده طراحی شدهاند، چشمانداز حرفه حسابرسی را با تحولی اساسی مواجه ساخته است. برخلاف نسل پیشین هوش مصنوعی مولد که عمدتاً در نقش ابزار کمکی برای تهیه گزارشها، تولید اسناد و خلاصهسازی اطلاعات به کار گرفته میشد، عاملهای هوشمند قادرند بخش قابلتوجهی از فرایندهای حسابرسی را بهصورت مستقل مدیریت کنند. این سامانهها توانایی اجرای گردشکارهای چندمرحلهای، آزمونهای حسابرسی، تطبیق مستمر دادههای مالی و ارزیابی شواهد را با حداقل مداخله انسانی دارند. در همین راستا، مطالعات اخیر مفهوم «حسابرسی عاملمحور» را بهعنوان رویکردی نوین معرفی کردهاند که در آن عاملهای خودمختار، وظایف حسابرسی را بهصورت یکپارچه و در چارچوب نظارت انسانی انجام میدهند. همچنین، شواهد پژوهشی نشان میدهد که مدلهای زبانی بزرگ در راستیآزمایی اطلاعات حسابداری و تطبیق دادههای مالی در زمان واقعی، دقت بالایی دارند؛ هرچند نتایج برخی مطالعات میدانی بیانگر آن است که استفاده از این فناوریها بهتنهایی تضمینکننده بهبود کیفیت قضاوت حرفهای یا افزایش پایبندی به دستورالعملهای حسابرسی نیست و میزان اثربخشی آن تا حد زیادی به تجربه و مهارت حسابرس وابسته است. در کنار این فرصتها، توسعه عاملهای خودمختار، چالشهای تازهای را نیز در حوزه حاکمیت شرکتی و نظامهای اطمینانبخشی ایجاد کرده است. افزایش سرعت، حجم و پیچیدگی تصمیمهای مبتنی بر هوش مصنوعی موجب شده است که روشهای سنتی حسابرسی پاسخگوی همه نیازهای نظارتی نباشند. علاوه بر این، نبود چارچوبهای جامع برای احراز هویت عاملهای هوشمند، تعیین حدود مسئولیت، قابلیت ردیابی تصمیمها و پاسخگویی الگوریتمی، از مهمترین دغدغههای نهادهای قانونگذار و حرفه حسابرسی به شمار میرود. در سالهای اخیر، تدوین چارچوبهای حاکمیتی نظیر چارچوب حاکمیت هوش مصنوعی عاملمحور سنگاپور و مقررات هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، بیانگر تلاش نظامهای قانونگذاری برای ایجاد سازوکارهای مؤثر در زمینه نظارت انسانی، شفافیت، امنیت و مسئولیتپذیری این فناوریها است. پژوهش حاضر با بهرهگیری از رویکردی مفهومی ـ تحلیلی و بر پایه مرور نظاممند ادبیات، به دنبال ارائه الگویی برای بهکارگیری عاملهای هوش مصنوعی خودمختار در فرایند حسابرسی است؛ الگویی که ضمن بهرهگیری از ظرفیتهای این فناوری در افزایش کارایی، حسابرسی مستمر و پوشش کامل تراکنشهای مالی، الزامات مربوط به شفافیت، تبیینپذیری، کنترل ریسکهای الگوریتمی، نظارت انسانی، تفکیک وظایف و پاسخگویی را نیز در بر گیرد. انتظار میرود یافتههای این پژوهش بتواند مبنای مناسبی برای توسعه سیاستهای حاکمیت شرکتی، بازنگری استانداردهای حسابرسی و طراحی سازوکارهای نظارتی متناسب با محیطهای مبتنی بر هوش مصنوعی فراهم سازد.
کلمات کلیدی : هوش مصنوعی عاملمحور حسابرسی مستمر حاکمیت شرکتی مدلهای زبانی بزرگ پاسخگویی الگوریتمی