مدیریت هوشمند بهره‌وری آب کشاورزی با تلفیق سنجش‌ازدور، یادگیری ماشین، اقتصاد آب و اولویت‌گذاری سرمایه‌گذاری: مرور انتقادی شواهد و توسعه چارچوب تصمیم‌یار چندمقیاسی

مدیریت هوشمند بهره‌وری آب کشاورزی با تلفیق سنجش‌ازدور، یادگیری ماشین، اقتصاد آب و اولویت‌گذاری سرمایه‌گذاری: مرور انتقادی شواهد و توسعه چارچوب تصمیم‌یار چندمقیاسی

هادی سیاسر1 ایمان همایون نژاد2

1) هیات علمی دانشگاه پیام نور
2) هیات علمی دانشگاه پیام نور

کد IOI مقاله : AAHC-ABKCGK
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    افزایش بهره‌وری آب کشاورزی تنها با بهبود راندمان فنی آبیاری تحقق نمی‌یابد؛ زیرا تبدیل صرفه‌جویی موضعی به کاهش واقعی برداشت، به شناخت مصرف تبخیری، واکنش عملکرد محصول، رفتار اقتصادی بهره‌بردار، عدم‌قطعیت داده‌ها و سازوکار سرمایه‌گذاری وابسته است. با وجود پیشرفت سریع سنجش‌ازدور و یادگیری ماشین، ادبیات موجود غالباً در یکی از چهار قلمرو پایش زیست‌فیزیکی، پیش‌بینی، ارزش‌گذاری اقتصادی یا ارزیابی سرمایه‌گذاری متوقف می‌شود. پژوهش حاضر با مرور انتقادی شواهد و توسعه یک چارچوب تصمیم‌یار چندمقیاسی، مسیر تبدیل داده‌های ماهواره‌ای و زمینی به تصمیم‌های معتبر برای مدیریت و سرمایه‌گذاری در بهره‌وری آب کشاورزی را تبیین می‌کند. یک مرور تلفیقی ساختاریافته بر ۲۴ مطالعه شاخص منتشرشده در فاصله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ انجام شد. مطالعات برحسب مقیاس تحلیل، نوع داده، روش برآورد تبخیرتعرق و عملکرد، کاربرد یادگیری ماشین، اعتبارسنجی، ارزش‌گذاری اقتصادی و نحوه مدیریت عدم‌قطعیت کدگذاری شدند. سپس معماری شش‌لایه‌ای شامل داده مرجع، پردازش سنجش‌ازدور، مدل‌سازی هوشمند، حسابداری اقتصادی آب، تحلیل ریسک و اولویت‌گذاری سرمایه‌گذاری طراحی شد. از ۲۴ مطالعه، ۷ مطالعه بر سنجش‌ازدور و تبخیرتعرق، ۷ مطالعه بر یادگیری ماشین، ۴ مطالعه بر اقتصاد و سیاست آب، ۴ مطالعه بر عدم‌قطعیت و مرور روش‌ها و ۲ مطالعه بر مدل‌سازی تلفیقی متمرکز بودند. ۲۰ مطالعه (۸۳/۳ درصد) از داده‌های چندمنبعی، ۱۸ مطالعه (۷۵ درصد) از اعتبارسنجی زمینی یا مستقل، ۸ مطالعه (۳۳/۳ درصد) از تحلیل صریح عدم‌قطعیت و تنها ۵ مطالعه (۲۰/۸ درصد) از سنجه‌های اقتصادی استفاده کردند. شواهد نشان دادند که محصولات هم‌نهشتی ET در اراضی زراعی می‌توانند به ضریب تعیین حدود 9/0 برسند، اما انتقال این دقت به بهره‌وری اقتصادی و تصمیم سرمایه‌گذاری بدون لحاظ خطای عملکرد، قیمت، هزینه و رفتار بازگشتی مصرف آب معتبر نیست. نوآوری چارچوب پیشنهادی در پیوند هم‌زمان بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب با عدم‌قطعیت و ریسک سرمایه‌گذاری است. این چارچوب می‌تواند مبنای طراحی مطالعات تجربی، سامانه‌های پایش منطقه‌ای و تخصیص هدفمند منابع مالی در کشاورزی کم‌آب قرار گیرد.

کلمات کلیدی : بهره‌وری آب کشاورزی تبخیرتعرق سنجش‌ازدور یادگیری ماشین اقتصاد آب عدم‌قطعیت اولویت‌گذاری سرمایه‌گذاری