آسیب شناسی تحولات حقوق تجارتی ایران در پرتو تحول در تکنولوژی قراردادها و معاملات نوین با تاکید بر لایحه قانون تجارت مصوب 1403

آسیب شناسی تحولات حقوق تجارتی ایران در پرتو تحول در تکنولوژی قراردادها و معاملات نوین با تاکید بر لایحه قانون تجارت مصوب 1403

دکتر علی قره باغی1 بهاره پیروی گاوگانی2

1) 1- استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
2) 2- کارشناسی ارشد، رشته حقوق خصوصی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران.

کد IOI مقاله : AAHC-ABKGFH
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    تحول شتابان فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، گسترش اقتصاد دیجیتال، توسعه تجارت الکترونیکی، ظهور پلتفرم‌های دیجیتال، شکل‌گیری قراردادهای هوشمند مبتنی بر فناوری بلاک‌چین و افزایش روزافزون معاملات برخط، ساختار سنتی روابط تجارتی را با دگرگونی‌های بنیادین مواجه ساخته و بسیاری از مفاهیم کلاسیک حقوق قراردادها از جمله شیوه انعقاد قرارداد، احراز اراده، اثبات توافق، اجرای تعهدات، مسئولیت قراردادی و شیوه‌های حل‌وفصل اختلافات را در معرض بازاندیشی قرار داده، به‌گونه‌ای که نظام حقوق تجارتی ایران نیز ناگزیر از واکنش نسبت به این تحولات گسترده گردیده و لایحه قانون تجارت مصوب ۱۴۰۳ در چنین بستری به‌عنوان مهم‌ترین تلاش تقنینی برای بازسازی و روزآمدسازی قواعد حاکم بر روابط قراردادی تجاری مطرح می‌گردد. هدف این پژوهش، تبیین و آسیب‌شناسی تحولات حقوق تجارتی ایران در پرتو فناوری‌های نوین قراردادی و ارزیابی میزان موفقیت لایحه قانون تجارت ۱۴۰۳ در پاسخ‌گویی به نیازهای حقوقی ناشی از اقتصاد دیجیتال، تجارت الکترونیکی و معاملات نوین بوده و تلاش گردیده ظرفیت‌ها، نوآوری‌ها، ابهامات و کاستی‌های این لایحه در حوزه تنظیم روابط قراردادی جدید مورد واکاوی قرار گیرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد تقنینی، آثار دکترین حقوقی و مطالعات تطبیقی انجام پذیرفته و مبانی نظری و آثار عملی مقررات پیشنهادی لایحه در حوزه قراردادهای تجارتی مورد ارزیابی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که لایحه قانون تجارت ۱۴۰۳ از طریق تقویت اصل آزادی قراردادی، پذیرش انعطاف بیشتر در شکل قراردادها، توجه به امکان تعدیل و فسخ قرارداد در شرایط استثنایی، شناسایی گسترده‌تر اراده طرفین و نزدیک‌شدن به برخی استانداردهای حقوق تجارت بین‌الملل، گام‌هایی مثبت در مسیر نوین‌سازی حقوق تجارتی ایران برداشته، اما در مقابل، فقدان رویکردی منسجم نسبت به فناوری‌های نوین، ابهام در قلمرو مقررات، عدم هماهنگی نظام‌مند با قانون تجارت الکترونیکی، سکوت نسبت به قراردادهای هوشمند و فناوری بلاک‌چین، عدم تعیین جایگاه حقوقی پلتفرم‌های دیجیتال، ضعف در پیش‌بینی سازوکارهای حل اختلاف برخط و ناکافی بودن حمایت عملی از طرف ضعیف قرارداد، مانع تحقق کامل اهداف مورد انتظار گردیده و ضرورت بازنگری و تکمیل مقررات مزبور را آشکار می‌سازد.

کلمات کلیدی : لایحه قانون تجارت ۱۴۰۳ تجارت الکترونیکی قراردادهای هوشمند معاملات دیجیتال پلتفرم‌های دیجیتال فناوری بلاک‌چین قراردادهای تجارتی نوین