تأثیر نظارت شرعی بر شفافیت و ثبات نظام بانکداری ایران: مطالعه‌ای تطبیقی با کشورهای پیشرو در بانکداری اسلامی

تأثیر نظارت شرعی بر شفافیت و ثبات نظام بانکداری ایران: مطالعه‌ای تطبیقی با کشورهای پیشرو در بانکداری اسلامی

مرضیه مومن زاده1

1) کارمند بانک ملی، تربت حیدیه، ایران.

کد IOI مقاله : AAHC-ABKKCC
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    نظارت شرعی به‌عنوان یکی از ارکان اساسی نظام بانکداری اسلامی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تضمین انطباق عملیات بانکی با موازین شریعت، ارتقای شفافیت و افزایش ثبات مالی ایفا می‌کند. با وجود سابقه بیش از چهار دهه بانکداری اسلامی در ایران و تصویب قانون عملیات بانکی بدون ریا در سال ۱۳۶۲، نظام بانکی کشور با چالش‌های جدی در حوزه نظارت شرعی مواجه است. شورای فقهی بانک مرکزی به‌رغم تشکیل، همچنان جایگاه مشورتی داشته و فاقد شأن قانونی و اختیارات اجرایی لازم است و بانک‌ها ملزم به تأسیس هیأت نظارت شرعی مستقل نیستند. این پژوهش با روش کیفی و رویکرد تحلیل محتوای اسنادی و مطالعه تطبیقی، به بررسی نقش نظارت شرعی در ارتقای شفافیت و ثبات نظام بانکداری ایران پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نبود نظارت شرعی مؤثر به بروز مشکلاتی نظیر عدم پایبندی بانک‌ها به لوازم عقد وکالت، محتوازدایی از عقود مشارکتی و مبادله‌ای، و عدم انطباق ضوابط حسابداری بانک‌ها با موازین شرعی منجر شده است. بررسی تجارب کشورهای پیشرو (مالزی، پاکستان و امارات متحده عربی) نشان می‌دهد که الگوی ترکیبی نظارت شرعی (وجود هیأت شریعت مرکزی در بانک مرکزی و هیأت نظارت شرعی مستقل در هر بانک) موفق‌ترین رویکرد در تضمین انطباق عملیات بانکی با موازین شرعی بوده است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود جایگاه شورای فقهی بانک مرکزی به نهاد نظارتی با اختیارات قانونی ارتقاء یافته، بانک‌ها به تشکیل هیأت نظارت شرعی مستقل ملزم شوند و استانداردهای شفاف گزارش‌دهی تدوین گردد. همچنین هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی AAOIFI و IFSB و بهره‌گیری از تجارب کشورهای پیشرو در اصلاح ساختار نظارت شرعی نظام بانکی ایران ضروری است.

کلمات کلیدی : نظارت شرعی بانکداری اسلامی شفافیت ثبات مالی مطالعه تطبیقی ایران