مدل چندسطحی حمایت کیفری از حقوق شهروندی در مواجهه با تهدیدهای نوظهور

مدل چندسطحی حمایت کیفری از حقوق شهروندی در مواجهه با تهدیدهای نوظهور

دکتر حسام الدین رحیمی1

1) استاد حقوق کیفری بین‌الملل دانشگاه های تهران

کد IOI مقاله : AAHC-ABZAHA
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    این پژوهش با هدف بازاندیشی در «معماری مداخله کیفری دولت» در برابر تهدیدهای نوظهور، چارچوبی چندسطحی ارائه می‌کند که در آن حقوق شهروندی نه‌به‌مثابه مانعی در برابر امنیت، بلکه به‌عنوان هسته‌ی مشروعیت‌بخش سیاست کیفری بازتعریف می‌شود. تهدیدهای نوین—اعم از زیستی، سایبری، داده‌محور، نظارت هوشمند و تهدیدهای هیبریدی—دارای ماهیتی شبکه‌ای، سیال و فراملی هستند و ازاین‌رو، پاسخ کیفری سنتی مبتنی بر مداخله خطی، توان حفاظت از حقوق بنیادین را از دست داده است. مدل پیشنهادی، با تلفیق سه سطح تحلیل خرد، میان‌فردی و کلان، نشان می‌دهد که حمایت کیفری زمانی اثربخش و منطبق با حقوق عمومی است که: ۱) در سطح خرد، آستانه مداخله کیفری بر اساس معیارهای ضرورت، تناسب و آسیب‌پذیری فردی بازتعریف شود؛ ۲) در سطح میان‌فردی، سازوکارهای شبکه‌ای اعتماد عمومی، شفافیت نهادی و کنترل قضایی بر اقدامات محدودکننده فعال گردد؛ ۳) در سطح کلان، پیوندی منسجم میان اصول حقوق بشر، صلاحیت کیفری دولت و الزامات حکمرانی امنیتی برقرار شود. یافته‌های مدل نشان می‌دهد که پاسخ کیفریِ سازگار با حقوق شهروندی، نیازمند چارچوبی است که بتواند میان «محدودسازی تهدید» و «مصون‌سازی حقوق» تعادل ایجاد کند. این چارچوب با تبدیل تهدیدهای نوظهور به «متغیرهای سنجش‌پذیر»، امکان طراحی سیاست کیفری پیش‌بینانه، منعطف و غیرامنیت‌زده را فراهم می‌سازد. در نتیجه، مدل چندسطحی پیشنهادی، بنیانی برای گذار از مداخله کیفری قدرت‌محور به حمایت کیفری شهروند‌محور ایجاد می‌کند و مسیر تحول در حقوق کیفری بین‌الملل و حقوق عمومی را ترسیم می‌نماید.

کلمات کلیدی : حقوق شهروندی حمایت کیفری تهدیدهای نوظهور سیاست کیفری چندسطحی حکمرانی امنیتی حقوق عمومی جرایم فراملی