نقش هوش مصنوعی در تقویت تاب‌آوری ژئوپلیتیکی زنجیره‌های تأمین دریامحور با تأکید بر خلیج فارس

نقش هوش مصنوعی در تقویت تاب‌آوری ژئوپلیتیکی زنجیره‌های تأمین دریامحور با تأکید بر خلیج فارس

سید عباس احمدی1 مسعود بختی2 محمدرضا وفائی3

1) دانشیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه
2) دانشجوی ارشد جغرافیای سیاسی؛ گرایش ژئوپلیتیک، دانشکده جغرافیا، دانشگاه
3) دانشجوی ارشد جغرافیای سیاسی؛ گرایش ژئوپلیتیک، دانشکده جغرافیا، دانشگاه

کد IOI مقاله : AAHD-ABEFFK
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    خلیج فارس و تنگه هرمز به‌عنوان گره‌ای راهبردی در شبکه جهانی انرژی و تجارت دریامحور، در معرض طیفی از ریسک‌های ژئوپلیتیکی قرار دارند که پایداری زنجیره‌های تأمین دریامحور را به‌شدت تهدید می‌کند. در عین حال، توسعه سریع هوش مصنوعی و به‌کارگیری آن در لجستیک و بنادر هوشمند، ظرفیت تازه‌ای برای تقویت تاب‌آوری این زنجیره‌ها در برابر شوک‌های ژئوپلیتیکی ایجاد کرده است. با وجود این، هنوز چارچوبی یکپارچه که ریسک‌های ژئوپلیتیکی، قابلیت‌های هوش مصنوعی و ابعاد تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین دریامحور را با تأکید بر خلیج فارس به‌هم پیوند دهد، کم‌تر صورت‌بندی شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و در قالب یک مطالعه مفهومی–نظری، بر پایه مرور هدفمند و ساخت‌یافته ادبیات، می‌کوشد نقش هوش مصنوعی در تقویت تاب‌آوری ژئوپلیتیکی زنجیره‌های تأمین دریامحور را تبیین و مدلی مفهومی در این زمینه ارائه کند. بر اساس تلفیق نظریه وابستگی متقابل سلاحی‌شده، ادبیات تاب‌آوری زنجیره تأمین و نئورئالیسم ساختاری، ابتدا ریسک‌های ژئوپلیتیکی زنجیره‌های دریامحور در خلیج فارس در سه دسته ساختاری شبکه‌ای، سیاسی–امنیتی و تحریمی–حقوقی–مالی صورت‌بندی شده و سپس قابلیت‌های هوش مصنوعی در سه گروه پیش‌بینی، تجویزی–بهینه‌سازی و شبیه‌سازی/دوقلوی دیجیتال و ابعاد تاب‌آوری در قالب چابکی، افزونگی و تنوع، انعطاف‌پذیری و بازپیکربندی و سرعت بازیابی تعریف می‌شود. نگاشت میان این سه مجموعه، همراه با شناسایی نقاط اهرمی شبکه (گذرگاه‌ها، بنادر محوری و گره‌های حاکمیت شبکه)، به استخراج اصول طراحی زنجیره‌های تأمین دریامحور تاب‌آور مبتنی بر هوش مصنوعی می‌انجامد. برآیند پژوهش، تبیین مفهوم «تاب‌آوری ژئوپلیتیکی زنجیره‌های تأمین دریامحور» و نشان‌دادن این است که چگونه می‌توان در محیطی ذاتاً پرریسک مانند خلیج فارس، با به‌کارگیری هدفمند هوش مصنوعی، پیوند میان ریسک ژئوپلیتیکی و عملکرد زنجیره را تعدیل کرد.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی ژئوپلیتیک زنجیره تأمین زنجیره تأمین دریامحور خلیج فارس