از خطی تا بازگشتی: یک مدل آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی برای برنامه‌ریزی معماری

از خطی تا بازگشتی: یک مدل آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی برای برنامه‌ریزی معماری

کامران جواهری1 هانا اعوانی2

1) گروه معماری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران،
2) گروه معماری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران،

کد IOI مقاله : AAHD-ABGAHA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    برنامه‌ریزی معماری به عنوان نخستین و تعیین‌کننده‌ترین مرحله فرایند طراحی، همواره تحت سلطه الگوهای خطی و گام‌به‌گام بوده است. این رویکرد خطی، در مواجهه با پیچیدگی‌های پروژه‌های معاصر معماری -که به طور همزمان درگیر متغیرهای زیبایی‌شناختی، عملکردی، زیست‌محیطی و اجتماعی هستند- با ناتوانی در ایجاد حلقه‌های بازخورد پویا و یادگیری از تصمیمات بعدی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک مدل آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی انجام شده است که برنامه‌ریزی معماری را از فرایندی خطی به فرایندی بازگشتی با حلقه‌های بازخورد هوشمند تبدیل می‌کند. این مطالعه با استفاده از رویکرد ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی انجام شد. در فاز کیفی، از تحلیل محتوای متون تخصصی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با متخصصان حوزه آموزش معماری و برنامه‌ریزی فیزیکی استفاده گردید. در فاز کمی، مدل پیشنهادی در قالب یک سامانه هوشمند مبتنی بر عامل، طراحی و سپس در یک کارگاه آموزشی واقعی با حضور دانشجویان معماری پیاده‌سازی شد. یافته‌ها نشان داد که مدل بازگشتی هوشمند، از طریق ایجاد «تناقض‌های سازنده»، «پیش‌بینی پیامدهای ثانویه» و «یادگیری از مسیر نه مقصد»، به طور معناداری کیفیت برنامه‌های معماری و تجربه یادگیری دانشجویان را ارتقا می‌بخشد. پنج مؤلفه کلیدی مدل پیشنهادی عبارتند از: ناپایداری ذاتی مفروضات، تناقض‌های سازنده، پیش‌بینی پیامدهای ثانویه، یادگیری از مسیر نه مقصد، و خودکارآمدی بازگشتی. مدل سه‌لایه‌ای مستخرج از این پژوهش (کالبد ← رفتار ← معنا)، چارچوبی نظری برای درک و طراحی سرزندگی در فضاهای جمعی مسکونی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که طراحی موفق، طراحی‌ای است که همزمان به «چه چیزی ساخته می‌شود»، «چگونه از آن استفاده می‌شود» و «چگونه تجربه می‌شود» توجه داشته باشد. این پژوهش با معرفی مفهوم «انعطاف‌پذیری بازگشتی» به عنوان شاخصی جدید برای سنجش کیفیت برنامه‌های معماری، دامنه معیارهای ارزیابی را گسترش می‌دهد.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی برنامه‌ریزی معماری مدل بازگشتی هوش مصنوعی حلقه بازخورد هوشمند آموزش طراحی سرزندگی فضاهای جمعی