فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای ادغام هوش مصنوعی مولد در عناصر برنامه درسی: مرور نظام‌مند مطالعات

فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای ادغام هوش مصنوعی مولد در عناصر برنامه درسی: مرور نظام‌مند مطالعات

زهرا داور1

1) دانشجوی دکترای علوم تربیتی، گرایش برنامه ریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHD-ABHBKA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    هوش مصنوعی مولد در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین فناوری‌های اثرگذار بر نظام‌های آموزشی و فرایندهای برنامه‌ریزی درسی تبدیل شده است. این فناوری، با توانایی تولید متن، تصویر، ایده، بازخورد و مسیرهای یادگیری متنوع، امکان بازاندیشی در عناصر اصلی برنامه درسی را فراهم کرده و زمینه را برای تحول در اهداف، محتوا، روش‌های یاددهی-یادگیری، ارزشیابی، مواد آموزشی و نقش کنشگران تربیتی مهیا ساخته است. با این حال، ادغام این فناوری در برنامه درسی، صرفاً یک فرصت فناورانه نیست، بلکه پدیده‌ای پیچیده با پیامدهای تربیتی، اخلاقی، هویتی و اجتماعی است که نیازمند بررسی نظام‌مند و تحلیلی می‌باشد. بر این اساس، هدف مقاله حاضر، شناسایی و تبیین فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای ادغام هوش مصنوعی مولد در عناصر برنامه درسی بر پایه مرور نظام‌مند مطالعات موجود است. روش پژوهش، مرور نظام‌مند منابع منتخب داخلی و خارجی در حوزه هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، کتاب‌های درسی هوشمند، شخصی‌سازی یادگیری، نقش معلم و یادگیرنده، و آموزش در بستر دیجیتال است؛ به‌گونه‌ای که یافته‌ها با تمرکز بر عناصر اساسی برنامه درسی طبقه‌بندی و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان داد که هوش مصنوعی مولد می‌تواند به شخصی‌سازی یادگیری، تولید محتوای پویا، غنی‌سازی محیط‌های آموزشی، بهبود تصمیم‌گیری در طراحی برنامه درسی، ارتقای کیفیت بازخورد، و توسعه نقش تسهیل‌گرانه معلم کمک کند. در عین حال، چالش‌هایی همچون تهدید اصالت یادگیری، امکان تقلب، سوگیری الگوریتمی، نابرابری در دسترسی، مخاطرات امنیت داده‌ها، و تضعیف برخی ابعاد هویت و عاملیت یادگیرنده نیز مطرح است. در نتیجه، ادغام اثربخش و مسئولانه هوش مصنوعی مولد در برنامه درسی مستلزم بازنگری در اهداف آموزشی، اصلاح شیوه‌های ارزشیابی، توسعه حرفه‌ای معلمان، تقویت سواد هوش مصنوعی، و تدوین چارچوب‌های اخلاقی و اجرایی روشن است. بنابراین، بهره‌گیری آگاهانه و عدالت‌محور از این فناوری می‌تواند به ارتقای کیفیت، انعطاف‌پذیری و آینده‌نگری برنامه‌های درسی منجر شود.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مولد برنامه درسی شخصی‌سازی یادگیری کتاب‌های درسی هوشمند عدالت آموزشی