نانوترانوستیک هوشمند در پزشکی هسته‌ای: چارچوبی بالینی‌محور بر پایه تصویربرداری مولکولی و هوش مصنوعی تبیین‌پذیر

نانوترانوستیک هوشمند در پزشکی هسته‌ای: چارچوبی بالینی‌محور بر پایه تصویربرداری مولکولی و هوش مصنوعی تبیین‌پذیر

بیتا خیری1 مونا فاضل2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد تکنولوژی تصویربرداری پزشکی، گروه رادیولوژی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.
2) استادیار، گروه رادیولوژی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.

کد IOI مقاله : AAHD-ABKCCZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    همگرایی نانوتکنولوژی، تصویربرداری مولکولی و انکولوژی محاسباتی به پیدایش پارادایم «نانو-ترانوستیک هوشمند» در پزشکی هسته‌ای منجر شده است. ترانوستیک سنتی به دلیل محدودیت‌هایی نظیر نیمه‌عمر کوتاه رادیوایزوتوپ‌ها، کلیرانس سریع کلیوی و جذب غیراختصاصی با چالش مواجه بود. پلتفرم‌های نانو-ترانوستیک هوشمند با ادغام عامل‌های هدف‌ساز فعال، رادیوایزوتوپ‌های تشخیصی (PET/SPECT) و بارهای درمانی در یک نانوساختار واحد و پاسخ‌گو به محرک‌های ریزمحیط تومور، امکان آزادسازی کنترل‌شده دارو و پایش ریل‌تایم را فراهم می‌سازند. توسعه شیمی کلاتاسیون و معرفی کلاتورهایی نظیر Macropa امکان نشان‌دارسازی ایزوتوپ‌های سنگین را در دمای اتاق فراهم کرده است. همچنین، استفاده از نانوذرات هسته-پوسته (مانند LnPO4و GdPO4) چالش انرژی پس‌زنی (Recoil Energy) هسته‌های دختر در آلفا-درمانی با آکتینیوم-۲۲۵ را مهار می‌کند. در بخش رادیوایزوتوپ‌ها، چهارگانه تربیوم و به ویژه 161Tb به دلیل گسیل الکترون‌های اوژه و ایجاد شکست‌های دو-رشته‌ای در DNA، جایگزینی برتر برای 177Lu در درمان ریزمتاستازها به شمار می‌روند. در حوزه محاسباتی، ادغام هوش مصنوعی تبیین‌پذیر (XAI) با متدولوژی‌های SHAP ، LIME و Grad-CAM چالش «جعبه سیاه» را حل کرده و مانع از بروز خطای «یادگیری میان‌بر» در محاسبه دوز می‌شود. علاوه بر این، تلفیق XAI با داده‌های چندامیک و ایجاد دوقلوی دیجیتال ترانوستیک (TDT) شامل سه ماژول آناتومیک، عملکردی (PBPK) و دوزیمتری مونت‌کارلو، امکان شبیه‌سازی دقیق و دوزیمتری کاملاً شخصی‌سازی‌شده در یک سیستم حلقه-بسته را میسر می‌سازد. اگرچه موانعی نظیر جذب نانوذرات توسط سیستم رتیکولوئندوتلیال (RES)، فشار بالای مایع میان‌بافتی (IFP) و پیچیدگی‌های مقرراتی مربوط به محصولات ترکیبی و نرم‌افزار به عنوان تجهیزات پزشکی (SaMD) وجود دارد، این پارادایم پزشکی هسته‌ای را به سمتی پویا، خودکار و دقیق هدایت می‌کند.

کلمات کلیدی : نانو ترانوستیک هوشمند پزشکی هسته‌ای پزشکی شخصی‌سازی‌شده هوش مصنوعی تبیین‌پذی