تاثیر نهاد وکالت در پیشگیری از جرم علیه عدالت قضایی

تاثیر نهاد وکالت در پیشگیری از جرم علیه عدالت قضایی

جهانشاه شکری1 مجتبی مرادی2

1) استادیار موسسه غیردولتی باختر ایلام
2) کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی

کد IOI مقاله : AAHD-ACZACH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    جرایم علیه عدالت قضایی از جمله رفتارهایی‌اند که با اخلال در فرآیند کشف حقیقت، رسیدگی عادلانه و اجرای صحیح احکام، اعتماد عمومی به نظام قضایی را تضعیف می‌کنند. در این میان، نهاد وکالت به‌عنوان یکی از ارکان دادرسی منصفانه، می‌تواند نقشی دوگانه ایفا کند: از یک‌سو تضمین‌کننده حق دفاع و حافظ حقوق بنیادین اشخاص، و از سوی دیگر در صورت ضعف نظارت یا آسیب‌های درون‌نهادی، مستعد انحراف از کارکرد اصیل خود. پژوهش حاضر با عنوان «تأثیر نهاد وکالت در پیشگیری از جرایم علیه عدالت قضایی» با هدف تبیین ظرفیت‌های پیشگیرانه این نهاد و تحلیل حدود و چالش‌های آن انجام شده است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای منابع فقهی، قانونی و دکترین حقوقی است. در بخش نخست، مهم‌ترین مصادیق جرایم علیه عدالت قضایی در حقوق کیفری ایران، از جمله شهادت دروغ، سوگند کذب، اعمال نفوذ ناروا، تهدید مقامات قضایی، توقیف و بازداشت غیرقانونی، اخلال در اجرای احکام و مساعدت در فرار متهمان، از حیث ارکان قانونی، مادی و روانی بررسی شده است. در بخش دوم، نقش نهاد وکالت در پیشگیری از این جرایم در چهار حوزه «مرحله رسیدگی»، «مقابله با فساد قضایی»، «حمایت از حقوق متهم در تحقیقات مقدماتی» و «مرحله اجرای احکام» تحلیل گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حضور وکیل مستقل و متخصص، از طریق نظارت غیررسمی بر عملکرد ضابطان و مقامات قضایی، ارتقای شفافیت دادرسی، هدایت حقوقی اصحاب دعوا و استفاده از سازوکارهای اعتراضی قانونی، می‌تواند به‌عنوان سازوکاری مؤثر در پیشگیری وضعی و قضایی از جرایم علیه عدالت قضایی عمل کند. با این حال، اثربخشی این نقش وابسته به استقلال حرفه‌ای وکیل، سلامت ساختاری نهاد وکالت و کارآمدی نظام‌های نظارتی درون‌صنفی است. هرگونه تضعیف استقلال یا بروز آسیب‌های اخلاقی و حرفه‌ای، ظرفیت پیشگیرانه این نهاد را کاهش داده و حتی ممکن است زمینه‌ساز اخلال در تحقق عدالت شود. بر این اساس، فرضیه اصلی تحقیق مبنی بر وجود رابطه معنادار میان استقلال نهاد وکالت و نقش پیشگیرانه آن در قبال جرایم علیه عدالت قضایی تأیید می‌شود. نتیجه نهایی آن است که نهاد وکالت، در صورت برخورداری از استقلال، تخصص و نظارت مؤثر، نه‌تنها ابزار دفاع فردی، بلکه یکی از سازوکارهای ساختاری صیانت از عدالت قضایی در نظام حقوقی ایران به‌شمار می‌آید.

کلمات کلیدی : نهاد وکالت عدالت قضایی پیشگیری از جرم جرایم علیه عدالت قضایی استقلال وکیل حق دفاع