تحلیل تطبیقی پارادایم‌های سنجش عدم‌قطعیت و رفع تعارض در مدل‌های بزرگ زبانی: منطق فازی، منطق نوتروسوفیک، یادگیری شواهدی عمیق و استنباط بیزی

تحلیل تطبیقی پارادایم‌های سنجش عدم‌قطعیت و رفع تعارض در مدل‌های بزرگ زبانی: منطق فازی، منطق نوتروسوفیک، یادگیری شواهدی عمیق و استنباط بیزی

سیدمحمدجعفر راشدی1 امید سجودی شیجانی2 محمدحسین رضوانی3

1) دانشجوی دکتری مهندسی کامپیوتر(هوش مصنوعی)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین،
2) استادیار مهندسی کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین،
3) استادیار مهندسی کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین:

کد IOI مقاله : AAHD-ACZCAZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    مدل‌های بزرگ زبانی (LLMs) با وجود دستاوردهای چشمگیر در پردازش متن، در مواجهه با ابهام‌های معنایی، اطلاعات ناقص، اسناد متناقض و داده‌های خارج از دامنه، با چالش‌های بنیادینی نظیر بیش‌برآورد اطمینان (Overconfidence) و تولید گزاره‌های توهم‌آمیز (Hallucination) مواجه هستند. لایه استاندارد سافت‌مکس خروجی، به دلیل نگاشت قطعی لاجیت‌ها به یک توزیع احتمالاتی با قید جمع یک، فاقد توانایی تفکیک عدم‌قطعیت معرفتی (جهل مدل) از عدم‌قطعیت تصادفی (ابهام ذاتی زبان) است. این معضل در سیستم‌های تولید مجهز به بازیابی (RAG) به‌ویژه در دامنه‌های پرریسک حقوقی و بالینی، خطاهای محاسباتی و حقوقی جبران‌ناپذیری ایجاد می‌کند. در حالی که مرورهای مرسوم موجود در ادبیات اغلب منحصراً بر سنجه‌های آماری کالیبراسیون و روش‌های پرامپتینگ تمرکز یافته‌اند، این مقاله مروری تحلیلی با ایجاد پیوندی بین‌رشته‌ای میان محاسبات نرم و یادگیری عمیق احتمالاتی، چهار پارادایم اصلی را واکاوی می‌کند: (۱) منطق فازی، (۲) منطق نوتروسوفیک، (۳) یادگیری شواهدی عمیق (EDL)، و (۴) استنباط بیزی. مبانی ریاضی، معماری شبکه‌ها، توابع هدف، رفتار در شرایط تعارض مستقیم اسناد و وضعیت فرا-حقیقت (Hyper-truth)، و پیچیدگی محاسباتی هر رویکرد تحلیل شده است. علاوه بر ماتریس تطبیقی جامع ۱۲ بعدی، یک پروتکل پیشنهادی منسجم برای بنچمارک استرس چندسندی و یک معماری کاربردی برای RAG حقوقی آگاه از شواهد نوتروسوفیک ارائه شده است تا مسیر پژوهش‌های آتی روشن گردد.

کلمات کلیدی : مدل‌های بزرگ زبانی (llms) سنجش عدم‌قطعیت (uq) منطق فازی منطق نوتروسوفیک یادگیری شواهدی عمیق (edl) استنباط بیزی وضعیت فرا حقیقت (hyper truth) سامانه rag حقوقی