نقش هوش مصنوعی در روان‌شناسی بالینی: مروری روایی بر کاربردهای فعلی و آینده

نقش هوش مصنوعی در روان‌شناسی بالینی: مروری روایی بر کاربردهای فعلی و آینده

حسن عبداللهی1 مهلا برات پور2

1) کارشناس ارشد مدیریت خدمات بهداشتی درمانی،علوم پزشکی بیرجند، قاین،
2) کارشناس ارشد انفورماتیک پزشکی،علوم پزشکی بیرجند، قاین،

کد IOI مقاله : AAHD-ACZCFD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از پیشرفت‌های کلیدی فناوری در دهه‌های اخیر، به‌تدریج به حوزه سلامت روان و روان‌شناسی بالینی نفوذ یافته است. این فناوری با قابلیت‌های خود در پردازش داده‌های پیچیده، یادگیری از الگوهای رفتاری و زبانی، و ارائه بازخوردهای شخصی‌سازی‌شده، پتانسیل ایجاد تحول اساسی در روش‌های تشخیص، مداخله و پایش درمانی را دارد. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در روان‌شناسی بالینی و تحلیل کاربردهای فعلی و چشم‌اندازهای آینده آن در حیطه‌های تشخیص، ارزیابی، درمان و پشتیبانی بالینی انجام شده است. روش: این مطالعه از نوع مروری روایی بوده و با جست‌وجو در پایگاه‌های معتبر علمی شامل PubMed، Scopus، Web of Science، PsycInfo و Google Scholar و همچنین پایگاه‌های فارسی‌زبان نظیر SID و Magiran در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶ انجام شد. مقالات مرتبط با کاربرد هوش مصنوعی در روان‌شناسی بالینی، تشخیص اختلالات روانی، مداخلات درمانی مبتنی بر هوش مصنوعی، و چالش‌های اخلاقی و اجرایی استخراج و مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در سه حوزه اصلی در روان‌شناسی بالینی کاربرد دارد: (۱) تشخیص و ارزیابی اختلالات روانی از طریق تحلیل داده‌های متنی، صوتی و رفتاری؛ (۲) ابزارهای درمانی شامل چت‌بات‌های روان‌درمانی و سامانه‌های تعاملی مبتنی بر درمان شناختی-رفتاری؛ و (۳) پشتیبانی از درمانگران در تصمیم‌گیری بالینی، مستندسازی و آموزش. بااین‌حال، چالش‌هایی نظیر مسائل حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، کاهش همدلی انسانی، و نبود چارچوب‌های نظارتی و اخلاقی یکپارچه همچنان بر سر راه کاربرد گسترده این فناوری وجود دارد. نتیجه‌گیری: هوش مصنوعی پتانسیل قابل‌توجهی در ارتقای دسترس‌پذیری، دقت و شخصی‌سازی خدمات روان‌شناسی بالینی دارد، اما موفقیت آن در گرو نظارت مستمر متخصصان، تدوین چارچوب‌های اخلاقی و فرهنگی متناسب، و انجام پژوهش‌های بالینی کنترل‌شده است. آینده روان‌شناسی بالینی به‌سوی مدل‌های ترکیبی (هوش مصنوعی-درمانگر انسانی) حرکت می‌کند که در آن فناوری نقش مکمل و نه جایگزین را ایفا می‌نماید.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی روان‌شناسی بالینی پردازش زبان طبیعی سلامت روان دیجیتال مداخلات روان‌درمانی چت‌بات درمانی