کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع حیاتی کشور (آب، برق و گاز): الزامات، فرصت‌ها و ملاحظات حکمرانی

کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع حیاتی کشور (آب، برق و گاز): الزامات، فرصت‌ها و ملاحظات حکمرانی

شکوفه شارخی رضایی1 پیمان فلسفی2

1) 1- دکتری تخصصی علوم و صنایع غذایی، پژوهشگاه استاندارد؛ دبیر ایران در کمیته‌های فنی ISO/TC 34/SC 20 and ISO/TC 282
2) 2- دکتری تخصصی ترویج و آموزش کشاورزی، عضو هیأت علمی سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی، رئیس فراکسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی

کد IOI مقاله : AAHD-ACZFBE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    مدیریت منابع حیاتی شامل آب، برق و گاز یکی از مؤلفه‌های اساسی حکمرانی عمومی و توسعه پایدار به شمار می‌رود و نقش تعیین‌کننده‌ای در امنیت، رفاه اجتماعی و پایداری زیرساخت‌های کشورها دارد. پیچیدگی فزاینده نظام‌های تأمین این منابع، ناشی از رشد تقاضا، محدودیت منابع، فرسودگی زیرساخت‌ها و ناهماهنگی نهادی، کارایی رویکردهای سنتی مدیریت را با چالش مواجه ساخته است. در این میان، هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری توانمندساز برای تحلیل داده‌های گسترده، پیش‌بینی رفتار سیستم‌های پیچیده و پشتیبانی از تصمیم‌سازی، ظرفیت قابل‌توجهی برای ارتقای مدیریت منابع حیاتی فراهم می‌کند. هدف از انجام این پژوهش بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت منابع آب، برق و گاز و تبیین الزامات، فرصت‌ها و ملاحظات حکمرانی مرتبط با استقرار این فناوری با تأکید بر شرایط نهادی ایران است. روش پژوهش مبتنی بر مرور تحلیلی و تطبیقی منابع علمی و اسناد سیاستی معتبر و دسته‌بندی کاربردهای هوش مصنوعی در سه حوزه اصلی آب، برق و گاز می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد که اثربخش‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی عمدتاً بر حل مسائل عملی و قابل‌اندازه‌گیری تمرکز دارند؛ از جمله کاهش تلفات و بهینه‌سازی مصرف در بخش آب، مدیریت پیک مصرف و نگهداشت پیش‌گویانه در شبکه برق، و پایش ایمنی و پیش‌بینی تقاضا در شبکه‌های گاز. همچنین یافته‌ها بیانگر آن است که بهره‌گیری موفق از هوش مصنوعی، بیش از پیشرفت فنی، به فراهم‌سازی زیرساخت داده، هماهنگی نهادی، شفافیت تصمیم‌سازی و شکل‌گیری سازوکارهای حکمرانی کارآمد وابسته است. در پایان، مقاله بر ضرورت اتخاذ رویکردی مرحله‌ای، اولویت‌محور و حکمرانی‌محور برای استفاده مؤثر از هوش مصنوعی در مدیریت منابع حیاتی کشور تأکید می‌کند.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مدیریت منابع حیاتی حکمرانی داده آب برق گاز