نقش هوش مصنوعی در کشاورزی هوشمند و ارتقای امنیت غذایی در شرایط تغییر اقلیم

نقش هوش مصنوعی در کشاورزی هوشمند و ارتقای امنیت غذایی در شرایط تغییر اقلیم

شکوفه شارخی رضایی1 پیمان فلسفی2

1) 1- دکتری تخصصی علوم و صنایع غذایی، پژوهشگاه استاندارد؛ دبیر ایران در کمیته‌های فنی ISO/TC 34/SC 20 and ISO/TC 282
2) 2- دکتری تخصصی ترویج و آموزش کشاورزی، عضو هیأت علمی سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی،عضو کمیته متناظر فنی ضایعات و هدر رفت مواد غذایی سازمان ایزو(iso/tc34/sc20)

کد IOI مقاله : AAHD-ACZFBF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    امنیت غذایی در دهه‌های اخیر تحت فشار هم‌زمان تغییر اقلیم، شوک‌های بازار، اختلالات زنجیره تأمین و محدودیت منابع قرار گرفته است. در چنین بستری، کشاورزی هوشمند به‌عنوان رویکردی داده‌محور برای افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف نهاده‌ها، و ارتقای تاب‌آوری نظام‌های تولید غذا مطرح شده و هوش مصنوعی به هسته تصمیم‌سازی این رویکرد تبدیل شده است. این مقاله با تمرکز بر سه لایه «مزرعه»، «زنجیره ارزش غذایی» و «حکمرانی»، ظرفیت‌های اصلی هوش مصنوعی را در پیش‌بینی عملکرد، مدیریت آب و نهاده‌ها، پایش سلامت گیاه، کاهش ضایعات، بهینه‌سازی لجستیک، مدیریت ریسک و بیمه کشاورزی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد اثرگذاری واقعی هوش مصنوعی زمانی رخ می‌دهد که خروجی‌های آن به سازوکارهای سیاستی (یارانه، بیمه، هشدار سریع، ذخایر راهبردی) متصل شود. در ادامه، تجربه کشورهای پیشرفته در یکپارچه‌سازی داده، توسعه زیرساخت سنجش از دور و طراحی سیاست‌های انسانی‌محور دیجیتال مرور و سپس با وضعیت ایران مقایسه می‌شود. یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد شکاف اصلی ایران با کشورهای پیشرو بیش از آن‌که فنی باشد، نهادی و داده‌ای است: پراکندگی داده‌ها، نبود چارچوب حکمرانی داده، مقیاس کوچک پایلوت‌ها و پیوند ضعیف فناوری با تصمیم‌سازی رسمی. در پایان، نقشه راه مرحله‌ای برای ایران پیشنهاد می‌شود که از پروژه‌های با بازده سریع (آب، خشکسالی، ضایعات) آغاز کرده و با نهادسازی حکمرانی داده و ادغام در برنامه‌های کلان امنیت غذایی به «کشاورزی پیش‌بینانه» منتهی می‌گردد.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی کشاورزی هوشمند امنیت غذایی تغییر اقلیم حکمرانی داده زنجیره تأمین تاب‌آوری