گونه شناسی خانه‌های تهران دوره‌ی پهلوی اول بر اساس تحول مفهوم حریم و فضاهای درونگرا و برونگرا

گونه شناسی خانه‌های تهران دوره‌ی پهلوی اول بر اساس تحول مفهوم حریم و فضاهای درونگرا و برونگرا

فرشید ربانی1 رسول پهلوان پور2

1) گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2) گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHE-ABBEAF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوره‌ی پهلوی اول، موجب دگرگونی‌های بنیادین در الگوی سکونت و معماری خانه‌های تهران شد. یکی از مهم‌ترین نمودهای این دگرگونی، تحول مفهوم حریم و تغییر نسبت فضاهای درونگرا و برونگرا در سازمان فضایی خانه‌ها است. پژوهش حاضر با هدف گونه‌شناسی خانه‌های تهران در دوره‌ی پهلوی اول، بر پایه‌ی بررسی تحول مفهوم محرمیت و نحوه‌ی ارتباط فضاهای داخلی با بیرون انجام شده است. روش تحقیق، مروری-توصیفی با رویکرد تاریخی بوده و داده‌ها از طریق تحلیل اسناد، نقشه‌ها، تصاویر و مطالعات پیشین گردآوری شده‌اند. در این راستا، چهار نمونه‌ی شاخص از خانه‌های این دوره شامل خانه‌های امیر خسرو افشار، ارباب گیو، اللهیار صالح و متین دفتری مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خانه‌های دوره‌ی پهلوی اول را می‌توان در قالب یک طیف فضایی از درونگرایی به برونگرایی طبقه‌بندی کرد که شامل گونه‌های درونگرا، نیمه درونگرا، نیمه برونگرا و برونگرا است. این سیر تحول به صورت تدریجی و مرحله به مرحله اما کوتاه مدت رخ داده و بازتابی از تغییر سبک زندگی، تضعیف تدریجی سلسله مراتب فضایی سنتی و باز تعریف مفهوم حریم در مواجهه با مدرنیته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که هرچند گرایش به برونگرایی در خانه‌های این دوره افزایش یافته، اما مفهوم محرمیت به‌طور کامل حذف نشده و در قالب الگوهای جدید فضایی باز تعریف شده است.

کلمات کلیدی : خانه‌های تهران دوره‌ی پهلوی اول حریم درونگرایی برونگرایی