مرور انتقادی سیاست‌های حمل‌ونقل همگانی‌محور و توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی در بهسازی بافت‌های ناکارآمد

مرور انتقادی سیاست‌های حمل‌ونقل همگانی‌محور و توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی در بهسازی بافت‌های ناکارآمد

مصطفی قدیمیان1

1) کارشناسی مهندسی فناوری معماری_طراحی و نوسازی بافت های فرسوده مرکز آموزش علمی کاربردی شهرداری کرج کارشناس عمران(ناظر عالی پروژه)

کد IOI مقاله : AAHE-ABCCGH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    بافت‌های ناکارآمد شهری “ از بافت‌های فرسوده و کم‌برخوردار تا سکونتگاه‌های غیررسمی و عرصه‌های رهاشده “ عموماً هم‌زمان با دو مسأله به‌هم‌پیوسته دست‌وپنجه نرم می‌کنند: دسترسی ضعیف به فرصت‌های شهری و شکنندگی سرمایه‌گذاری عمومی/خصوصی. در چنین شرایطی، سیاست‌های «حمل‌ونقل همگانی‌محور» و رویکرد «توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی (TOD)» وعده‌ای جذاب ارائه می‌کنند: بازآفرینی شهری از مسیر بهبود دسترسی، هدایت رشد کالبدی در پیرامون ایستگاه‌ها، و ارتقای کیفیت محیطی و اقتصادی محلات. با این حال، شواهد پژوهشی نشان می‌دهد که نتایج این سیاست‌ها نه یکنواخت است و نه تضمین‌شده؛ اثرات مثبت بر سهم مدهای پایدار و پویایی اقتصادی می‌تواند هم‌زمان با افزایش ارزش زمین، فشار بر استطاعت‌پذیری مسکن، و جابه‌جایی گروه‌های آسیب‌پذیر رخ دهد. این مقاله، با تکیه بر مرور روایتیِ نظام‌مند و سنتز تماتیک ادبیات بین‌المللی و ایرانی، سیاست‌ها و ابزارهای رایج حمل‌ونقل همگانی‌محور و TOD را در چارچوب «بهسازی بافت‌های ناکارآمد» بازخوانی می‌کند و نشان می‌دهد که چرا برخی بسته‌های سیاستی به بازآفرینی فراگیر منتهی می‌شوند و برخی دیگر به بازتولید نابرابری فضایی. در پایان، یک معماری سیاستی مرحله‌بندی‌شده پیشنهاد می‌شود که از «تشخیص فضایی–اجتماعی» آغاز می‌کند، سپس به «طراحی بسته ابزارها» و «تأمین مالی و حکمرانی یکپارچه» می‌رسد و نهایتاً با «پایش پیامدهای توزیعی» تثبیت می‌شود. تمرکز مقاله بر این نکته است که TOD در بافت ناکارآمد، اگر صرفاً به افزایش تراکم و جذابیت سرمایه‌گذاری تقلیل یابد، به‌احتمال زیاد به پارادوکس استطاعت‌پذیری و حذف گروه‌های کم‌درآمد دامن می‌زند؛ اما اگر هم‌زمان با سیاست‌های ضدجابجایی، ارزش‌افزایی زمین را به نفع منافع عمومی بازتوزیع کند و کیفیت خدمات همگانی را به‌صورت پایدار ارتقا دهد، می‌تواند به اهرمی معتبر برای بازآفرینی شهری تبدیل شود.

کلمات کلیدی : حمل‌ونقل همگانی‌محور توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی (tod) بازآفرینی شهری بافت ناکارآمد استطاعت‌پذیری مسکن ارزش‌افزایی زمین عدالت فضایی حکمرانی یکپارچه