بررسی تأثیر پارامترهای هندسی و مکانیکی بر رفتار تغییرشکل تونل‌های دوقلوی شهری تحلیل عددی با استفاده از نرم‌افزار PLAXIS 3D

بررسی تأثیر پارامترهای هندسی و مکانیکی بر رفتار تغییرشکل تونل‌های دوقلوی شهری تحلیل عددی با استفاده از نرم‌افزار PLAXIS 3D

احسان کشاورز1 امیر وکیلی2

1) کارشناسی ارشد مهندسی عمران گرایش ژئوتکنیک دانشگاه آزاد اسلامی واحد سپیدان، ایران
2) عضو گروه عمران، واحد بیضا، دانشگاه آزاد اسلامی، بیضا، ایران

کد IOI مقاله : AAHE-ABEFEK
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    اجرای تونل‌های دوقلو در محیط‌های شهری به دلیل محدودیت فضا، مجاورت با سازه‌های حساس سطحی و پیچیدگی اندرکنش میان تونل‌ها، از جمله مسائل مهم و چالش‌برانگیز در مهندسی ژئوتکنیک محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، کوچک‌ترین تغییر در آرایش هندسی تونل‌ها یا در نحوه حفاری می‌تواند منجر به تغییر قابل ملاحظه در الگوی تنش، جابجایی و نشست سطحی زمین شود. از این رو، بررسی پارامترهای مؤثر بر رفتار تونل‌های دوقلو، نقش اساسی در طراحی ایمن و اقتصادی این نوع سازه‌های زیرزمینی دارد. در این پژوهش، رفتار تغییرشکل تونل‌های دوقلو در سه آرایش هندسی افقی، قائم و مایل به‌صورت عددی و با استفاده از نرم‌افزار PLAXIS 3D مورد بررسی قرار گرفته است. علاوه بر هندسه قرارگیری تونل‌ها، اثر فاصله مرکز تا مرکز، ترتیب حفاری به‌صورت همزمان و غیرهمزمان، و نیز تغییرات زاویه اصطکاک داخلی خاک بر پاسخ ژئوتکنیکی سیستم مطالعه شد. شاخص‌های ارزیابی شامل نشست سطحی، جابجایی قائم، و نیروهای داخلی شامل نیروی محوری، نیروی برشی و لنگر خمشی در پوسته تونل بود. نتایج نشان داد که هندسه قرارگیری تونل‌ها تأثیر مستقیم و معناداری بر شدت اندرکنش و مقدار تغییرشکل دارد. در آرایش افقی، با افزایش فاصله بین تونل‌ها، میزان نشست سطحی کاهش یافته و اثر متقابل دو تونل به‌تدریج تضعیف شد. در آرایش قائم، به دلیل همپوشانی بیشتر حوزه‌های تنش، تغییرشکل‌ها شدیدتر بوده و حساسیت سامانه نسبت به ترتیب حفاری افزایش یافت. همچنین، افزایش زاویه اصطکاک داخلی خاک از ۲۵ به ۴۵ درجه موجب کاهش جابجایی‌ها و بهبود پایداری عمومی مدل شد. بر اساس نتایج، انتخاب صحیح هندسه تونل، فاصله‌گذاری مناسب و اجرای مرحله‌ای حفاری می‌تواند نقش مؤثری در کنترل تغییرشکل و کاهش ریسک‌های ژئوتکنیکی در تونل‌های دوقلوی شهری داشته باشد.

کلمات کلیدی : تونل دوقلو اندرکنش تونل‌ها نشست سطحی plaxis 3d حفاری مرحله‌ای ژئوتکنیک شهری