تحلیل و ارزیابی تجربیات جهانی آتش‌نشانی شهری در کاهش تلفات انسانی و مالی حریق ساختمان‌های مرتفع

تحلیل و ارزیابی تجربیات جهانی آتش‌نشانی شهری در کاهش تلفات انسانی و مالی حریق ساختمان‌های مرتفع

محمد جمشیدی1

1) فوق‌لیسانس مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE)، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قائم‌شهر؛ کارشناس آتش‌نشانی شهرداری کرج

کد IOI مقاله : AAHE-ABEKGF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    حریق در ساختمان‌های مرتفع، صرفاً «یک آتش‌سوزی بزرگ‌تر» نیست؛ مسئله‌ای است با دینامیک متفاوتِ گسترش دود و حرارت، پیچیدگی لجستیک عملیات در محور عمودی، و شکنندگی زنجیره تصمیم‌گیری که از مدیریت ساختمان و سامانه‌های ایمنی تا فرماندهی صحنه و رفتار ساکنان را درگیر می‌کند. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد کاهش تلفات انسانی و مالی در این نوع رخدادها نه با یک راه‌حل منفرد، بلکه با هم‌ترازی سه لایه به دست می‌آید: پیشگیری و تاب‌آوری کالبدی–سیستمی (مصالح پوسته، تقسیم‌بندی حریق، اسپرینکلر، کنترل دود و قابلیت تداوم عملکرد)، آمادگی انسانی–سازمانی (آموزش، مانور، مدیریت تأخیرِ واکنش، و قابلیت فرماندهی چندسازمانی)، و عملیات پاسخِ داده‌محور و استانداردشده (تأمین آب و فشار، راهبردهای طبقه مرحله‌گیری، کنترل مسیرهای عمودی، ارتباطات، و مدیریت تخلیه). این مقاله با رویکرد مرور نظام‌مندِ نقشه‌برداری و سنتز تماتیک، ادبیات پژوهشی و نیز درس‌آموخته‌های معتبرِ گزارش‌های فنی و مطالعات موردی را در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ گردآوری و در قالب یک چارچوب مفهومی «زنجیره کاهش تلفات» بازسازمان‌دهی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد بیشترین سهم در کاهش تلفات انسانی معمولاً به «کاهش زمان تأخیر پیش از تخلیه»، «حفظ قابلیت استفاده مسیرهای خروج با کنترل دود»، و «کاهش خطای هماهنگی در دقایق نخست فرماندهی» مربوط است؛ در حالی که کاهش خسارت مالی، بیش از همه به «کنترل زودهنگام حریق در مبدأ با حفاظت فعال»، «محدودسازی گسترش افقی–عمودی با حفاظت غیرفعال»، و «پایداری تأمین آب و دسترسی داخلی» وابسته است. در نهایت، مقاله یک مدل عملیاتی برای شهرداری‌ها و سازمان‌های آتش‌نشانی پیشنهاد می‌کند که در آن استانداردهای طراحی و بهره‌برداری ساختمان، رویه‌های فرماندهی حادثه، و فناوری‌های هوشمند (حسگرها، داده‌کاوی، سامانه‌های هشدار و هدایت داخلی) در یک معماری یکپارچه قرار می‌گیرند تا هم احتمال رخداد کاهش یابد و هم شدت پیامدها مهار شود.

کلمات کلیدی : حریق ساختمان‌های بلندمرتبه آتش‌نشانی شهری تخلیه اضطراری کنترل دود فرماندهی حادثه حفاظت فعال و غیرفعال تاب‌آوری سامانه‌ای فناوری‌های هوشمند اطفا