مجتمع مسکونی با هدف ارتقای تعاملات اجتماعی و تقویت حس تعلق

مجتمع مسکونی با هدف ارتقای تعاملات اجتماعی و تقویت حس تعلق

محمدرضا کریمی1 علیرضا قلی زاده2

1) محمدرضا کریمی، دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی معماری، دانشگاه ازاد اسلامی ،‌رشت، ایران
2) علیرضا قلی زاده، دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی معماری، دانشگاه ازاد اسلامی ،‌رشت، ایران

کد IOI مقاله : AAHE-ABFBDD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    با گسترش شهرنشینی و افزایش آپارتمان‌نشینی، کیفیت فضاهای جمعی در مجتمع‌های مسکونی به یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تعاملات اجتماعی، رضایتمندی سکونتی و حس تعلق به مکان تبدیل شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی، به بررسی رابطه میان کیفیت کالبدی فضاهای باز، تعاملات اجتماعی و شکل‌گیری حس تعلق در مجتمع‌های مسکونی می‌پردازد. نتایج مطالعات نشان می‌دهد که مجتمع مسکونی صرفاً یک ساختار کالبدی برای سکونت نیست، بلکه بستری اجتماعی برای شکل‌گیری روابط انسانی، مشارکت جمعی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان به شمار می‌رود. در این میان، مؤلفه‌هایی همچون امنیت، خوانایی فضایی، سلسله‌مراتب فضایی، وجود فضاهای نیمه‌خصوصی و نیمه‌عمومی، فضای سبز، تنوع عملکردی، مسیرهای پیاده، مبلمان شهری و کیفیت طراحی فضاهای باز، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش حضورپذیری و تقویت تعاملات اجتماعی دارند. بررسی نمونه‌های موردی در شهرهای شیراز و تبریز نشان می‌دهد مجتمع‌هایی که از انسجام فضایی، فضاهای جمعی باکیفیت، طراحی مناسب عرصه‌های باز و امکانات رفاهی و تفریحی برخوردار بوده‌اند، میزان بیشتری از تعاملات اجتماعی، رضایت سکونتی و حس تعلق را در میان ساکنان ایجاد کرده‌اند؛ در مقابل، ضعف طراحی کالبدی، نبود فضاهای جمعی کارآمد، ناپیوستگی فضایی و کمبود امنیت، موجب کاهش حضور اجتماعی، انزوای فردی و تضعیف روابط همسایگی شده است. همچنین مطالعات مربوط به الگوهای نوین سکونتی نظیر خانه‌های اشتراکی نشان می‌دهد که طراحی فضاهای مشترک، مشارکت ساکنان در مدیریت محیط و ایجاد تعادل میان حریم خصوصی و عرصه‌های جمعی، نقش مهمی در تقویت حس تعلق و شکل‌گیری اجتماع محلی ایفا می‌کند. در نهایت، یافته‌ها بیانگر آن است که کیفیت زندگی در مجتمع‌های مسکونی تنها وابسته به تأمین نیازهای عملکردی و فیزیکی نیست، بلکه موفقیت این مجموعه‌ها در گرو ایجاد بستر مناسب برای تعاملات اجتماعی، شکل‌گیری هویت جمعی و تقویت پیوند عاطفی میان ساکنان و محیط زندگی است. بنابراین، توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، اجتماعی و ادراکی در طراحی مجتمع‌های مسکونی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای کیفیت سکونت، افزایش سرزندگی محیط و پایداری اجتماعی در فضاهای مسکونی معاصر باشد.

کلمات کلیدی : مجتمع مسکونی تعاملات اجتماعی حس تعلق