مدلسازی جریان سیلاب در حوضه‌های آبریز شهری و نقش برنامه‌ریزی مدیریتی در کاهش خسارات ناشی از سیل

مدلسازی جریان سیلاب در حوضه‌های آبریز شهری و نقش برنامه‌ریزی مدیریتی در کاهش خسارات ناشی از سیل

علیرضا حق بین جهرمی1

1) دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکده مهندسی عمران، گرایش مهندسی و مدیریت ساخت

کد IOI مقاله : AAHE-ABFBGG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    چکیده: بروز سیلاب در حوضه‌های آبریز شهری به‌دلیل گسترش سطوح نفوذناپذیر، توسعه نامتوازن شهری و تغییرات اقلیمی طی سال‌های اخیر روندی افزایشی داشته و خسارات اقتصادی، اجتماعی و زیربنایی قابل توجهی را ایجاد کرده است. مدلسازی دقیق جریان سیلاب در محیط‌های شهری می‌تواند نقش اساسی در پیش‌بینی رفتار رواناب، تعیین پهنه‌های پرخطر و برنامه‌ریزی مدیریتی مؤثر در کاهش خسارات ایفا کند. در این پژوهش، ابتدا رفتار هیدرولوژیکی و هیدرولیکی حوضه‌های شهری با بهره‌گیری از مدل‌های شناخته‌شده بین‌المللی نظیر SWMM، HEC–HMS و HEC–RAS بررسی می‌شود. سپس نقش برنامه‌ریزی مدیریتی شامل طراحی زیرساخت‌های کنترل سیلاب، توسعه سامانه هشدار سریع، مدیریت رواناب شهری (LID) و اجرای طرح‌های کاهش ریسک تحلیل و ارزیابی می‌گردد. استفاده از داده‌های واقعی بارندگی، شیب و توپوگرافی شهری، شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و اطلاعات کاربری اراضی، امکان شبیه‌سازی قابل اعتماد شرایط سیلاب را فراهم کرده است. نتایج نشان می‌دهد که ترکیب مدلسازی دقیق با برنامه‌ریزی مدیریتی هدفمند می‌تواند تا ۳۰ تا ۶۵ درصد خسارات بالقوه سیلاب را کاهش دهد؛ یافته‌ای که با گزارش‌های جدید بانک جهانی (2023)، UNDRR (2024) و تحقیقات داخلی مانند مطالعات مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ایران (۱۴۰۲) هم‌خوانی دارد. این تحقیق بر ضرورت تلفیق ابزارهای پیشرفته مدل‌سازی با مدیریت شهری مبتنی بر ریسک تأکید کرده و چارچوبی کاربردی برای تصمیم‌سازان شهری جهت کاهش آسیب‌پذیری در برابر سیلاب‌های آینده ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : ‌ها مدلسازی سیلاب حوضه‌های آبریز شهری برنامه‌ریزی مدیریتی مدیریت رواناب کاهش خسارات سیل